English [en]   ??????? [ar]   català [ca]   ?e?tina [cs]   Deutsch [de]   ελληνικ? [el]   espa?ol [es]   fran?ais [fr]   ????? [he]   hrvatski [hr]   italiano [it]   日本語 [ja]   ??? [ko]   македонски [mk]   Nederlands [nl]   polski [pl]   português do Brasil [pt-br]   roman? [ro]   русский [ru]   Shqip [sq]   српски [sr]   svenska [sv]   ????? [ta]   Türk?e [tr]   укра?нська [uk]   簡體中文 [zh-cn]  

Free Software Free Society

Together we have the opportunity to empower the world through the use of free software. The only way to counter proprietary software companies and the billions of dollars they use to strip user rights is through the power of your voice and your generosity. Read more.

105 Joined
600 New Members

Ky ?sht? p?rkthim i nj? faqeje anglisht n? origjinal.

Manifesti i GNU-s?

Manifesti i GNU-s? (q? jepet m? posht?) u shkrua nga Richard Stallman m? 1985 p?r t? k?rkuar pjes?marrje dhe mb?shtetje n? zhvillimin e sistemit operativ GNU. Nj? pjes? e tekstit u mor prej njoftimit fillestar t? 1983-shit. Gjat? 1987-s, u p?rdit?sua pak?z, p?r ta mbajtur n? nj? hap me zhvillimet; q? at?her?, duket se m? e mira ?sht? t? lihet i pandryshuar.

Q? prej asaj kohe, kemi nxjerr? ca m?sime mbi disa keqkuptime t? r?ndomta, t? cilat, me ndihm?n e nj? shprehjeje ndryshe, mund t? shmangen. Posht?sh?nimet e shtuara m? 1993 ndihmojn? n? kthjellimin e k?tyre pikave.

N?se d?shironi t? instaloni sistemin GNU/Linux, ju k?shillojm? t? p?rdorni nj? nga shp?rndarjet GNU/Linux 100% software i Lir?. Rreth se si t? jepni ndihmes?, shihni http://www.nhjpbo.live/help.

Projekti GNU ?sht? pjes? e L?vizjes p?r Software t? Lir?, nj? fushat? mbi lirin? e p?rdoruesve t? software-it. ?sht? gabim t? p?rshoq?rohet GNU-ja me termin “burim i hapur”—ky term u sajua m? 1998-n nga njer?z q? s’pajtoheshin me vlerat etike t? L?vizjes p?r Software t? Lir?. E p?rdorin p?r t? promovuar nj? trajtim t? pamoral t? s? nj?jt?s fush?.

?’?sht? GNU-ja? Gnu-ja Nuk ?sht? Unix!

GNU-ja, q? ?sht? shkurtim p?r Gnu's Not Unix, ?sht? emri i nj? sistemi t? plot? software-i, t? ngjash?m me Unix, t? cilin po e shkruaj q? ta jap lirisht te cilido q? mund ta p?rdor?. (1) Po m? ndihmojn? disa vullnetar? t? tjer?. Kontribute n? koh?, para, programe dhe pajisje na jan? shum? t? nevojshme.

Deri sot kemi p?rpunuesin Emacs t? teksteve me Lisp p?r shkrim urdhrash p?r p?rpunuesin, nj? diagnostikues n? nivel burimi, nj? gjenerator p?rtypjesh ("parser") t? p?rputhsh?m me yacc, nj? "linker", dhe nja 35 mjete t? dobishme ("utilities"). Thuajse ?sht? p?rfunduar nj? shell (interpretues urdhrash). Nj? p?rpilues C i ri, dhe i kaluesh?m, optimizimesh, ka arritur t? p?rpiloj? veten dhe mund t? hidhet n? qarkullim k?t? vit. Ekziston nj? kernel fillestar, por i duhen ende shum? karakteristika q? t? arrij? t? imitoj? Unix-in. Kur t? jen? p?rfunduar kerneli dhe p?rpiluesi, do t? jet? e mundur t? shp?rndahet nj? sistem GNU i p?rshtatsh?m p?r zhvillim programesh. Do t? p?rdorim TeX-in si formatues tekstesh, por po punohet p?r nj? nroff. Do t? p?rdorim gjithashtu sistemin e lir? dhe t? kaluesh?m X t? dritareve. Pas k?saj do t? shtojm? nj? Common Lisp t? kaluesh?m, nj? loj? Empire, nj? flet?llogarit?s, dhe qindra gj?ra t? tjera, plus dokumentim online. Shpresojm? t? furnizojm?, tek e fundit, gjith?ka t? dobishme q? normalisht vjen me nj? sistem Unix, dhe m? tep?r.

GNU-ja do t? jet? n? gjendje t? xhiroj? programe Unix, por nuk do t? jet? identik me Unix-in. Do t? b?jm? krejt p?rmir?simet q? ia vlejn?, bazuar n? p?rvoj?n ton? me sisteme t? tjera operative. Ve?an?risht, kemi n? plan t? realizojm? emra m? t? gjat? kartelash, numra versioni kartelash, nj? sistem kartelash t? pathyesh?m, ndoshta plot?sim emrash kartelash, mbulim shfaqjeje t? pavarur nga terminali, dhe ndoshta n? fund edhe sistem dritaresh me baz? Lisp p?rmes t? cilit disa programe Lisp dhe programe t? zakonsh?m Unix t? ndajn? s? bashku t? nj?jtin ekran. Do t? mund t? p?rdoren t? dyja, si C, ashtu edhe Lisp, si gjuh? programimi sistemi. P?r komunikime, do t? provojm? t? ofrojm? mbulim p?r UUCP, MIT Chaosnet, dhe protokollet Internet.

GNU-ja synon fillimisht makinat e llojit 68000/16000 me kujtes? virtuale, ngaq? k?to jan? makinat m? t? thjeshta p?r ta b?r? t? xhiroj? n? to. P?rpjekjet ekstra p?r ta b?r? t? xhiroj? n? makina m? t? vogla do t’u lihen atyre q? duan ta p?rdorin n? to.

P?r t? shmangur ngat?rresa t? tmerrshme, ju lutemi, shqiptojeni g-n? te fjala ‘GNU’, kur ?sht? fjala p?r emrin e projektit.

Pse Duhet Ta Shkruaj GNU-n?

Jam i mendimit q? Rregulli i Art? k?rkon q?, n?se m? p?lqen nj? program, ta ndaj at? me t? tjer? persona q? mund ta p?lqejn?. Shit?sit e software-it duan t’i p?r?ajn? p?rdoruesit dhe t’i mposhtin, duke e b?r? ?do p?rdorues t? pranoj? q? nuk do t? ndaj? gj? me t? tjer?t. Nuk pranoj ta thyej solidaritetin me p?rdoruesit e tjer? n? k?t? m?nyr?. Nuk mundem, me d?shir?n time, t? n?nshkruaj nj? marr?veshje moszbulimi apo nj? marr?veshje lejeje software-i. P?r vite t? t?ra u p?rpoqa brenda Artificial Intelligence Lab-it t’u b?ja q?ndres? k?tyre prirjeve dhe t? tjerave t? ngjashme, por n? fund ato pat?n p?rparuar shum?: nuk mund t? rrija m? n? nj? institucion ku gj?ra t? tilla b?hen kund?r vullnetit tim.

Ndaj q? t? mund t? vazhdoj t? p?rdor kompjuterat pa humbur n? nder, kam vendosur t? b?j tok nj? trup? t? mjaftueshme software-i t? lir? q? t? mund t? jem n? gjendje t? vazhdoj pa ia pasur nevoj?n ndonj? software-i q? nuk ?sht? i lir?. Kam dh?n? dor?heqjen nga laboratori AI q? t’i heq MIT-it ?far?do justifikimi ligjor p?r t? m? ndaluar ta jap GNU-n? falas.(2)

Pse GNU-ja Do T? Jet? i P?rputhsh?m me Unix-in

Unix-i nuk ?sht? sistemi im ideal, por nuk ?sht? dhe aq i keq. Ve?orit? thelb?sore t? Unix-it duket se jan? nga ato t? mirat, dhe mendoj se mund t? plot?soj ato q? i mungojn? Unix-it, pa cenuar t? parat. Dhe nj? sistem i p?rputhsh?m me Unix-in do t? ishte i p?rshtatsh?m p?r ta bir?suar mjaft t? tjer?.

Si Do t? Mund t? Kihet GNU-ja

GNU-ja nuk ?sht? n? p?rkat?si publike. Gjithkush do t? mund? t? ndryshoj? dhe rishp?rndaj? GNU-n?, por asnj? shp?rndar?s nuk do t? lejohet t? kufizoj? shp?rndarjen e tij t? m?tejshme. Ose e th?n? ndryshe, ndryshimet pron?sore nuk do t? lejohen. Dua t? sigurohem q? ?do version i GNU-s? do t? mbes? i lir?.

Pse Duan t? Ndihmojn? Kaq Shum? Programues

Kam gjetur mjaft programues t? tjer? q? jan? t? ngaz?llyer p?r GNU-n? dhe duan t? ndihmojn?.

Mjaft programues jan? t? pak?naqur me komercializimin e software-it t? sistemit. Mund t’u sjell? m? tep?r para, por n? p?rgjith?si u k?rkon t? ndihen n? p?rplasje me t? tjer? programues, se sa t? ndihen si shok?. Akti themelor i miq?sis? mes programuesve ?sht? shk?mbimi i programeve; ujdit? e tregtimit t? p?rdorura p?rgjith?sisht tani, n? thelb, ua ndalojn? programuesve ta trajtojn? tjetrin si shok. Bler?si i software-it duhet t? zgjedh? mes miq?sis? dhe bindjes ndaj ligjit. Natyrisht, shum? e ndajn? mendjen q? miq?sia ?sht? m? e r?nd?sishme. Por ata q? besojn? n? ligj shpesh nuk ndihen mir? me asnj? prej zgjedhjeve. Shnd?rrohen n? cinik? dhe mendojn? se programimi ?sht? thjesht nj? rrug? p?r t? b?r? para.

Duke punuar p?r GNU-n? dhe duke e p?rdorur at? n? vend t? programeve pron?sore, mund t? jemi mikprit?s p?r k?do q? i bindet ligjit. P?r m? tep?r, GNU-ja sh?rben si nj? shembull frym?zues dhe flamur p?r mbledhjen rreth nesh t? t? tjer?ve q? duan t? shk?mbejn?. Kjo mundet t? na jap? ndjenj?n e harmonis? q? ?sht? e pamundur t? vij? nga p?rdorimi i software-it q? nuk ?sht? i lir?. P?r gati gjysm?n e programuesve me t? cil?t bisedoj, kjo ?sht? ndjenj? e r?nd?sishme g?zimi q? nuk mund ta z?vend?soj? paraja.

Si Mund t? Kontribuoni

(Sot, p?r pun? software-i me t? cilat mund t? merreni, shihni list?n e Projekteve me P?rpar?si t? Lart? dhe list?n K?rkohet Ndihm? p?r GNU-n?, lista e p?rgjithshme e pun?ve p?r paketat e software-it GNU. P?r rrug? t? tjera ndihmese, shihni udh?rr?fyesin se si t? ndihmoni p?r sistemin operativ GNU.)

U k?rkoj prodhuesve t? kompjuterave dhurime n? form? makinash apo paraje. U k?rkoj individ?ve t? dhurojn? n? form? programesh dhe pune.

Nj? pasoj? q? mund t? pritet n?se dhuroni makina ?sht? GNU-ja do t? xhiroj? n? to m? her?t. Makinat duhet t? jen? t? plota, sisteme gati p?r p?rdorim, me miratim p?r p?rdorim n? zona t? banuara, dhe q? nuk kan? nevoj? p?r ftohje ose ushqim t? sofistikuar.

Kam gjetur mjaft programues q? mezi presin t? japin kontribut me koh? t? pjesshme te GNU-ja. P?r shumic?n e projekteve, nj? funksionim i till? i shp?rndar?, me koh? t? pjesshme, do t? ishte shum? i v?shtir? p?r t’u bashk?renduar; pjes?t e shkruara n? m?nyr? t? pavarur nuk do t? punonin dot bashk?. Por p?r rastin e ve?ant? t? z?vend?simit t? Unix-it, ky problem nuk q?ndron. Nj? sistem i plot? Unix p?rmban qindra programe t? dobishme, secili i dokumentuar ve?mas. Shumica e parametrave p?r nd?rfaqen jan? t? fiksuara nga standardet mbi p?rputhshm?rin? me Unix-in. N?se ?do kontribues mundet t? shkruaj? nj? z?vend?sim t? p?rputhsh?m p?r nj? nga mjetet e Unix-it, dhe ta b?j? q? t? punoj? si duhet, n? vend t? origjinalit n? nj? sistem Unix, at?her? k?to mjete do t? punojn? si duhet kur t’i b?jm? tok. Edhe duke lejuar nj? koeficient p?r Murphy-in q? t? krijoj? ndoca probleme t? paparashikuara, mbledhja tok e k?tyre p?rb?r?sve do t? jet? pun? q? b?het. (Kerneli do t? k?rkoj? komunikim m? nga af?r dhe do t? punohet nga nj? grup i vog?l, i ngusht?.)

N?se marr dhurime n? para, mund t? jem n? gjendje t? pun?soj nj? dor? njer?zish me koh? t? pjesshme ose t? plot?. Rroga nuk do t? jet? e lart?, sipas standardeve t? programuesve, por po k?rkoj njer?z p?r t? cil?t formimi i frym?s s? bashk?sis? ?sht? po aq i r?nd?sish?m sa edhe fitimi i parave. E shoh k?t? si nj? rrug? p?r t’u mund?suar njer?zve t? p?rkushtuar t’ua kushtojn? t?r? energjit? pun?s me GNU-n?, duke u kursyer atyre nevoj?n e fitimit t? buk?s s? p?rditshme me m?nyra t? tjera.

Pse Do t? Ken? P?rfitim t? Gjith? P?rdoruesit

Pasi GNU-ja t? jet? shkruar, gjithkush do t? jet? n? gjendje t? ket? software sistemi t? mir? dhe lirisht, nj?soj si ajrin.(3)

Kjo do t? thot? shum? m? tep?r se sa kursimi p?r k?do i parave sa ?mimi i nj? lejeje Unix-i. Do t? thot? q? do t? shmangen shum? nga p?rpjekjet e ?uara d?m p?r b?rjen dy her? t? programimit t? sistemit. K?to p?rpjekje mund t? p?rdoren m? mir? p?r ?uarjen p?rpara t? gjendjes s? tanishme t? gj?rave.

Burimin e plot? t? sistemit do t? mund ta ket? kushdo. P?r pasoj?, nj? p?rdorues q? ka nevoj? p?r ndryshime n? sistem do t? jet? p?rher? i lir? t’i b?j? vet? ato, ose t? pun?soj? cilindo programues apo shoq?ri t? gatshme p?r t’ia b?r?. P?rdoruesit nuk do t? jen? m? n? m?shir? t? nj? programuesi apo nj? shoq?rie q? zot?ron burimin dhe ?sht? e vetmja q? mund t? b?j? ndryshimet.

Shkollat, p?rmes nxitjes s? t?r? nx?n?sve ta studiojn? dhe ta p?rmir?sojn? kodin e sistemit, do t? jen? n? gjendje t? ofrojn? nj? mjedis shum? m? tep?r edukues. Laboratori i kompjuterave n? Harvard kish dikur nj? rregull q? nuk instaloje dot nj? program n? sistem, n?se kodi i tij nuk mund t? shihej publikisht, dhe i q?ndroi, duke mos pranuar faktikisht instalimin e disa programeve. Kjo m? ka frym?zuar jo pak.

S? fundi, dilema se cili ?sht? pronar i software-it t? sistemit dhe se ?far? ka ose nuk ka t? drejt? t? b?j? me t?, do t? zhduket.

Ujdit? p?r t’i b?r? njer?zit t? paguajn? p?rdorimin e nj? programi, p?rfshi lejimin e kopjeve, sjellin p?rher? nj? kosto t? r?nd? p?r shoq?rin? p?rmes mekanizmave kaba t? nevojsh?m p?r t? nxjerr? se sa (dometh?n?, cil?t programe) duhet t? paguaj? nj? person. Dhe vet?m nj? shtet policor mund t? detyroj? gjithk?nd t’i bindet atij. Mendoni nj? stacion hap?sinor ku ajri duhet prodhuar me nj? kosto t? madhe: t? paguaj? secili sipas litrash ajri mund t? jet? e ndershme, por t? mbash t? veshur nat? e dit? mask?n me mat?s t? ajrit ?sht? e padurueshme, edhe sikur gjithkush t? kish mund?si t? paguante llogarin? e ajrit. Dhe kamerat televizive t? kudogjendura, p?r t? par? se mos e hiqni ndonj?her? mask?n t? ?ak?rdisin nervat. M? mir? t? mb?shtes?sh nj? fabrik? ajri e nj? taks? p?r kok? dhe t’i hedh?sh maskat n? tok?.

Kopjimi i krejt programit, ose nj? pjese t? tij, ?sht? po aq e natyrshme p?r programuesin sa edhe frym?marrja, dhe po aq frytdh?n?se. Duhet t? jet? e lir?.

Disa Kund?rshtime ndaj Synimeve t? GNU-s? Q? Hidhen Posht? Leht?

“S’ka p?r ta p?rdorur kush, po qe se ?sht? i lir?, ngaq? kjo do t? thot? se nuk mund t? ken? shpresa p?r asistenc?.”

“Duhet t? zbatoni nj?far? ?mimi p?r programin q? t? mbuloni dh?nie asistence.”

N?se njer?zit m? mir? do t? paguanin p?r GNU-n? plus sh?rbim, se sa t? merrnin GNU-n? falas pa sh?rbim, nj? shoq?ri q? do t? ofronte thjesht sh?rbim p?r njer?zit q? e kan? marr? falas GNU, i bie t? ishte me leverdi.(4)

Duhet t? b?jm? dallimin mes asistenc?s n? trajt?n e pun?s me programim t? nj?mendt? dhe asaj n? trajt?n thjesht t? dor?s mbi shpatulla. E para ?sht? di?ka p?r t? cil?n nuk mund t? mb?shteteni te nj? shit?s software-i. N?se problemin tuaj nuk e kan? edhe mjaft t? tjer?, shit?si do t’ju thot? "Thyej qaf?n!".

N?se biznesi juaj ka nevoj? t? mb?shtetet n? asistenc?, rruga e vetme ?sht? t? zot?roj? krejt burimet dhe mjetet e nevojshme. Mandej mund t? pun?soni cilindo person t? p?rshtatsh?m p?r t? ndrequr problemin tuaj; k?shtu nuk jeni n? dor?n e ndonj? individi. Me Unix-in, ?mimi i burimeve e qit jasht? diskutimi k?t? p?r shumic?n e bizneseve. Me GNU-n? kjo do t? jet? e leht?. Ekziston prap? mund?sia q? t? mos ket? dik? t? zotin e t? gatsh?m, por ky problem nuk rrjedh nga ujdit? e shp?rndarjes. GNU-ja nuk zhduk krejt problemet e bot?s, vet?m disa prej tyre.

Nd?rkoh?, p?rdoruesit q? s’din? gj? mbi kompjuterat, kan? nevoj? p?r nj? dor?: kryerjen p?r ta t? ca gj?rave q? mund t’i b?nin vet? leht?sisht, por q? nuk din? se si.

Sh?rbime t? tilla mund t? ofrohen nga shoq?ri q? thjesht shesin sh?rbime asistence t? thjesht? dhe riparimi. Po qe se ?sht? e v?rtet? q? p?rdoruesit m? mir? do t? shpenzonin para dhe t? kishin nj? produkt t? shoq?ruar me sh?rbim, i bie q? do t? donin t? blinin sh?rbimin, meq? produktin e kan? falas. Shoq?rit? e sh?rbimit do t? ushtrojn? konkurrenc?n mes tyre p?r cil?sin? dhe ?mimet; p?rdoruesit nuk do t? jen? t? lidhur te nj? dikush i ve?ant?. Nd?rkoh?, ata prej nesh, q? nuk kan? nevoj? p?r sh?rbimin, do t? jen? n? gjendje t? p?rdorin programin pa qen? n? gjendje t? paguajn? p?r sh?rbimin.

“Pa reklam?, nuk mund t? mb?rrini te shum? njer?z, dhe duhet t? vini nj? ?mim p?r programin q? ta b?ni t? mundur k?t?.”

“Nuk ka vler? reklama p?r nj? program q? njer?zit mund ta marrin falas.”

Ka forma t? ndryshme reklame falas, ose shum? t? lir?, q? mund t? p?rdoreshin p?r t? njoftuar p?rdorues kompjuterash mbi di?ka si GNU-ja. Por mund t? thuhej edhe se dikush mund t? mb?rrij? te m? tep?r p?rdorues mikrokompjuterash p?rmes reklam?s. N?se ?sht? v?rtet k?shtu, nj? biznes q? reklamon rreth sh?rbimit t? kopjimit dhe d?rgimit me post? t? GNU-s? kundrejt nj? pagese i bie t? jet? aq i suksessh?m, sa t? paguaj? p?r reklam?n e vet e m? tep?r. N? k?t? m?nyr?, vet?m p?rdoruesit q? p?rfitojn? prej reklam?s paguajn? p?r t?.

Nga ana tjet?r, n?se mjaft njer?z e marrin GNU-n? nga miq t? tyre, dhe shoq?ri t? tilla nuk kan? sukses, kjo do t? tregonte q? reklama nuk do t? qe v?rtet e nevojshme p?r p?rhapjen e GNU-s?. Pse mbrojt?sit e tregut t? lir? nuk duan ta l?n? tregun e lir? t? vendos? k?tu?(5)

“Shoq?ria ime ka nevoj? p?r nj? sistem operativ pron?sor q? t? ket? nj? shans n? konkurrenc?.”

GNU-ja do ta heq? software-in e sistemeve operativ? nga l?mi i konkurrenc?s. Nuk do t? jeni n? gjendje t? keni nj? shans n? k?t? zon?, por as konkurrent?t tuaj nuk do t? jen? n? gjendje t? ken? p?rpar?si mbi ju. Ju dhe ata do t? konkurroni n? zona t? tjera, nd?rkoh? q? t? dy pal?t do t? p?rfitojn? nga e k?tushmja. N?se fusha e biznesit tuaj ?sht? shitja e nj? sistemi operativ, nuk keni p?r ta dashur GNU-n?, por p?r t? keqen tuaj. N?se biznesi juaj ?sht? di?ka tjet?r, GNU-ja mund t’ju shp?toj? t? mos p?rfundoni n? krah?t e bizneseve t? shtrenjta q? merren me shitje sistemesh operativ?.

Do t? doja ta shihja zhvillimin e GNU-s? t? mb?shtetur p?rmes dhurimesh nga plot prodhues dhe p?rdorues, duke ulur k?shtu kostot p?r t? dy pal?t.(6)

“A nuk e meritojn? programuesit nj? shp?rblim p?r krijimtarin? e tyre?”

Po qe se ka di?ka q? meriton shp?rblim, ?sht? kontributi shoq?ror. Krijimtaria mund t? jet? kontribut shoq?ror, por vet?m at?her? kur shoq?ria ?sht? e lir? t? p?rdor? p?rfundimet e saj. N?se programuesit meritojn? t? shp?rblehen, kur krijojn? programe risore, sipas t? nj?jtit kut meritojn? t? nd?shkohen, n? rast se kufizojn? p?rdorimin e k?tyre programeve.

“A s’do t? duhej q? nj? programues t? ishte n? gjendje t? k?rkonte nj? shp?rblim p?r krijimtarin? e tij?”

S’ka asgj? t? keqe t? duash pages? p?r pun?n, ose t? k?rkosh t? shtosh t? ardhurat, p?r sa koh? q? dikush nuk p?rdor mjete q? jan? shkat?rruese. Por mjetet e zakonshme t? fush?s s? software-it sot jan? t? bazuara n? shkat?rrimin.

T? nxjerr?sh para nga p?rdoruesit e nj? programi duke kufizuar p?rdorimin e tij ?sht? shkat?rruese, ngaq? kufizimi zvog?lon shkall?n dhe m?nyrat sipas t? cilave programi mund t? p?rdoret. Kjo zvog?lon sasin? e pasuris? q? njer?zimi p?rfton prej programit. Kur b?het fjal? p?r nj? zgjedhje me dashje t? kufizimit, pasojat e d?mshme jan? shkat?rrim me dashje.

Arsyeja pse nj? qytetar i mir? nuk p?rdor rrug? t? tilla shkat?rruese p?r t’u b?r? m? i pasur ?sht? q?, n?se k?t? e b?n gjithkush, ne t? gjith? do t? b?heshim m? t? varf?r prej shkat?rrimit t? nd?rsjell?t. Kjo ?sht? etika kantiane; ose, Rregulli e Art?. Ngaq? nuk m? p?lqejn? pasojat q? vijn? po qe se secili v? m?njan? informacion, m? duhet ta shoh si rrug? t? gabuar p?r ta ndjekur. M? tro?, d?shira e dikujt p?r t’u shp?rblyer p?r krijimtarin? nuk p?rligj l?nies e bot?s pa k?t? krijimtari ose nj? pjes? t? saj.

“A nuk do t? vdesin urie programuesit?”

Mund t? p?rgjigjesha se askush nuk ?sht? b?r? programues me zor. Shumica jon? nuk ia dalin dot t? nxjerrin nj? dyshk? duke ndenjur n? rrug? e duke p?rqeshur kalimtar?t. Por nuk jemi, p?r pasoj?, t? d?nuar ta kalojm? jet?n duke ndenjur n? rrug? e p?rqeshur kalimtar?t, duke ngordhur urie. B?jm? di?ka tjet?r.

Por kjo ?sht? p?rgjigja e gabuar, ngaq? pranon pik?nisjen e n?nkuptuar t? pyet?sit: q? pa pron?si software-i, programuesit nuk ka gjasa t? paguhen ndonj? qindark?. Pra, sikur t? qe ose gjith?ka, ose asgj?.

Arsyeja e v?rtet? pse programuesit nuk do t? vdesin urie ?sht? se prap? do t? jet? e mundur p?r ta t? paguhen p?r programim; vet?m se jo kaq shum? sa tani.

Kufizimi i kopjimit nuk ?sht? baza e vetme p?r biznes me software-in. ?sht? baza m? e zakonshme(7), sepse sjell m? shum? para. Po t? qe e ndaluar, ose e papranuar nga klient?t, biznesi i software-it do t? kalonte mbi baza t? tjera organizimi, t? cilat tani p?rdoren m? pak. Gjithmon? ka shum? m?nyra p?r organizimin e ?far?do lloji biznesi.

Ka gjasa q? programimi, mbi baz?n e re, nuk do t? jet? kaq fitimprur?s sa tani. Por ky nuk ?sht? argument p?r t? mos ndryshuar. Nuk quhet padrejt?si q? n?pun?sit e shitjeve marrin rrogat q? marrin sot. Sikur t? ndodhte k?shtu me programuesit, as k?tu nuk do t? kishte padrejt?si. (Praktikisht do t? fitonin prap? shum? m? tep?r se aq.)

“A nuk kan? njer?zit t? drejt?n t? kontrollojn? se si p?rdoret krijimtaria e tyre?”

“Kontrolli mbi p?rdorimin e ideve t? dikujt” v?rtet p?rb?n kontroll mbi jet?n e t? tjer?ve; dhe zakonisht p?rdoret p?r t’ua b?r? jet?n m? t? v?shtir?.

Njer?zit q? kan? studiuar me kujdes ??shtjen e t? drejtave t? pron?sis? intelektuale(8) (jurist?t, fjala vjen) thon? se nuk ka t? drejta qen?sore p?r pron?si intelektuale. Llojet e t? drejtave t? supozuara mbi pron?sin? intelektuale q? qeveria njeh, kan? qen? krijuar nga akte t? ve?anta ligjv?nieje, p?r q?llime t? ve?anta.

P?r shembull, sistemi i patentave u vendos p?r t? nxitur shpik?sit t? nxjerrin n? drit? t? diellit holl?sit? e shpikjeve t? tyre. Q?llimi i tij ishte t? ndihmohej shoq?ria, m? shum? se sa t? ndihmoheshin shpik?sit. N? at? koh? jet?gjat?sia prej 17 vitesh p?r nj? patent? q? e shkurt?r krahasuar me shkall?n e p?rparimit t? fush?s p?rkat?se. Ngaq? patentat jan? problem vet?m mes prodhuesve, p?r t? cil?t kostoja dhe p?rpjekjet p?r nj? ujdi lejeje jan? pako gj? krahasuar me b?rjen gati p?r hedhje n? prodhim, patentat shpesh nuk b?jn? shum? d?m. Nuk u mbyllin rrug?t shumic?s s? individ?ve q? p?rdorin produkte t? patentuar.

Ideja e t? drejtave t? kopjimit nuk ka ekzistuar n? koh?t e lashta, kur autor?t r?ndom kopjonin gjer? e gjat? autor? t? tjer? n? vepra joletrare. Kjo praktik? qe e dobishme, dhe ?sht? e vetmja m?nyr? me t? cil?n mbijetuan veprat e shum? autor?ve, qoft? edhe pjes?risht. Sistemi i t? drejtave t? kopjimit u krijua shprehimisht p?r q?llimin e nxitjes s? autor?sis?. N? fush?n p?r t? cil?n u shpik—librat, q? vet?m n? shtypshkronja mund t? kopjoheshin me pak shpenzime—b?ri pak d?m, dhe nuk u zuri rrug?n shumic?s s? individ?ve q? lexojn? libra.

Krejt t? drejtat e pron?sis? intelektuale jan? ve? leje t? akorduara nga shoq?ria sepse mendohej, me t? drejt? ose gabimisht, q? shoq?ria si e t?r? do t? p?rfitonte nga akordimi i tyre. Por n? cil?ndo situat? t? ve?ant? duhet t? shtrojm? pyetjen: v?rtet na del m? mir? t? akordojm? leje t? till?? ?’lloj veprimi po i lejojm? nj? personi t? kryej??

Rasti i programeve sot ?sht? shum? i ndrysh?m nga ai i librave nj?qind vjet m? par?. Fakti q? m?nyra m? e leht? p?r kopjimin e nj? programi ?sht? nga nj? fqinj te tjetri, fakti q? nj? program ka kod burim dhe kod objekt, t? cil?t jan? t? dalluesh?m, dhe fakti q? nj? program p?rdoret dhe jo lexohet apo shijohet, nd?rthuren p?r t? krijuar nj? situat? n? t? cil?n nj? person, i cili b?n t? detyrueshme nj? t? drejt? kopjimi, e d?mton shoq?rin? si t? t?r?, qoft? materialisht, qoft? shpirt?risht; nj? situat? n? t? cil?n nj? person nuk duhej t? b?nte k?shtu, pavar?sisht se e lejon a jo ligji.

“Konkurrenca i b?n gj?rat t? b?hen m? mir?.”

Thelbi i konkurrenc?s ?sht? gara: duke shp?rblyer fituesin, nxisim k?do t? rend? m? shpejt. Kur kapitalizmi v?rtet funksionon n? k?t? m?nyr?, e b?n mir? pun?n; por mbrojt?sit e tij e kan? gabim q? e marrin p?r t? mir?qen? se funksionon p?rher? k?shtu. N?se vrapuesit harrojn? se p?r ?far? po ofrohet shp?rblimi dhe mendjen e kalojn? te fitorja, pak r?nd?si ka se si, mund t? gjejn? t? tjera strategji—fjala vjen, duke sulmuar vrapuesit e tjer?. Po filluan vrapuesit t? zihen me grushte, t? t?r? do t? mb?rrijn? von? n? finish.

Software-i pron?sor dhe sekret ?sht? i nj?vleft?shmi moral i vrapuesve n? grushte e sip?r. E trisht? t? thuhet, por i vetmi arbit?r q? kemi nuk duket se ?sht? kund?r sherreve; thjesht i sistemon ato (“P?r ?do dhjet? metra vrap, mund t? godisni nj? her?”). N? t? v?rtet? ai duhej t’i ndante, dhe t? d?nonte vrapuesit edhe n?se vet?m provonin t? ziheshin.

“A nuk do t? resht? kushdo s? programuari, pa nj? nxitje monetare?”

N? fakt, mjaft vet? do t? programojn? pa as edhe nj? nxitje monetare. Programimi ushtron nj? t?rheqje t? pap?rballueshme p?r disa njer?z, zakonisht p?r ata q? jan? m? t? mir?t n? t?. Nuk kan? t? mbaruar muzikant?t profesionist? q? nuk i ndahen muzik?s, edhe pse nuk kan? shpresa se me t? mund t? fitojn? jetes?n.

Por kjo pyetje, edhe pse e b?r? shpesh, v?rtet nuk ?sht? e p?rshtatshme p?r situat?n. Paga p?r programuesit nuk do t? zhduket, vet?m se do t? pak?sohet. Ndaj pyetja e duhur ?sht?, a do t? programoj? njeri me nxitje monetare m? t? ul?t? P?rvoja ime tregon se kjo do t? ndodh?.

P?r m? tep?r se dhjet? vjet, mjaft nga programuesit m? t? mir? t? bot?s punuan n? Artificial Intelligence Lab p?r shum? m? pak para se sa mund t? merrnin kudo gjetk?. Pat?n mjaft shp?rblime jomonetare: fam? dhe vler?sim, p?r shembull. Dhe krijimtaria ka lezetin e vet, n? vetvete shp?rblim edhe ky.

Mandej shumica prej tyre ik?n kur iu dha nj? shans t? b?nin t? nj?jt?n pun? interesante p?r goxha para.

Ajo ?ka tregojn? faktet ?sht? q? njer?zit do t? programojn? p?r arsye t? tjera tej pasurimit; por n?se u jepet mund?sia t? b?jn? edhe goxha para nd?rkoh?, do t? m?sohen ta presin k?t? e ta k?rkojn?. Organizmat ku paguhet pak dalin dob?t n? konkurrenc? me ato ku paguhet shum?, por nuk ka arsye t? dalin keq, n?se ato ku paguhet shum? nxirren jasht? loje.

“Programuesit na duhen se s’b?n. N?se ata k?rkojn? q? t? reshtim s? ndihmuari fqinj?t tan?, duhet t? bindemi.”

Nuk jeni kurr? kaq t? pashpres? sa t’ju duhet t’i bindeni k?rkes?s s? k?tij lloji. Mos harroni: miliona p?r mbrojtjen, por as edhe nj? dysh p?r tribute!

“Programuesit duhet t? nxjerrin shpenzimet e jetes?s n? nj? far? m?nyre.”

Par? n? perspektiv? afatshkurt?r, kjo ?sht? e v?rtet?. Megjithat?, ka plot m?nyra me t? cilat programuesit mund t? fitonin t? ardhurat p?r jetes?n pa u dashur t? shesin t? drejta p?rdorimi t? nj? programi. Kjo m?nyr? ?sht? e p?rhapur tani, ngaq? u sjell programuesve dhe biznesmen?ve m? shum? para, jo ngaq? ?sht? e vetmja m?nyr? p?r t? siguruar jetes?n. ?sht? e leht? t? gjenden m?nyra t? tjera n?se doni t’i gjeni ato. Ja nj? num?r shembujsh.

Nj? prodhues q? po krijon nj? kompjuter t? ri do t? paguaj? p?r kalimin e sistemeve operative n? hardware-in e ri.

Programuesit mundet t? pun?soheshin gjithashtu n? m?simdh?nie, asistenc? dhe sh?rbime t? mir?mbajtjes me pages?.

Njer?zit me ide t? reja mund t’i shp?rndanin programet si "freeware"(9), duke k?rkuar dhurime nga p?rdorues t? k?naqur, ose duke shitur sh?rbime asistence. Kam takuar persona q? punojn? me sukses n? k?t? m?nyr?.

P?rdoruesit me nevoja t? p?raf?rta mund t? krijojn? grupe p?rdoruesish, dhe t? paguajn? ?far? nevojitet. Nj? grup mund t? lidhet me shoq?ri programimi p?r shkrim programesh t? cilat an?tar?t e grupit do t? donin t’i p?rdornin.

Me nj? Taks? Software-i mund t? financoheshin krejt llojet e programimeve:

Le t? hamend?sojm? q? gjithkush q? blen nj? kompjuter t? paguante x p?rqind t? ?mimit si nj? taks? p?r software-in. Qeveria ia jep k?t? nj? agjencie si NSF p?r ta shpenzuar p?r zhvillim software-i.

Por n?se bler?si i kompjuterit b?n vet? nj? dhurim p?r zhvillim software-i, mund t’i jepet nj? leht?sim te taksa. Mund ta b?j? dhurimin te projekti q? d?shiron—zgjedhur, shpesh, ngaq? shpreson t? p?rdor? p?rfundimet kur t? mbaroj? zhvillimi. Mund t? leht?sohet me ?far?do sasie, deri sa shuma gjithsej q? i duhet t? paguaj? p?r taks?n.

P?rqindja gjithsej e taks?s do t? duhej t? vendosej p?rmes vot?s s? paguesve t? taks?s, peshuar n? p?rputhje me sasin? mbi t? cil?n do t? vendoset taksa.

Pasojat:

Par? n? perspektiv?, t’i b?sh programet t? lir? ?sht? nj? hap m? tej drejt bot?s post-skarcitet, n? t? cil?n askujt nuk do t’i duhet t? punoj? shum?, vet?m sa p?r t? siguruar jetes?n. Njer?zit do t? jen? t? lir? t’i kushtohen veprimtarive q? jan? zbavit?se, t? tilla si programimi, pasi t? harxhojn? dhjet? or?t e nevojshme n? jav? n? pun? t? domosdoshme si ligjv?nie, k?shillim familjesh, riparim robot?sh dhe eksplorim asteroidesh. Nuk do t? ket? nevoj? t? jesh n? gjendje t? sigurosh jetes?n nga programimi.

Ne tashm? e kemi zvog?luar fort v?llimin e pun?s q? do t’i duhej t? kryente shoq?ris?, si e t?r?, p?r prodhimtarin? e saj t? tanishme, por vet?m pak nga kjo ?sht? pasqyruar si leht?sim p?r punonj?sit, ngaq? veprimtarin? prodhuese e shoq?ron shum? veprimtari joprodhuese. Shkaqet kryesore t? k?saj jan? burokracia dhe betejat izometrike kund?r konkurrenc?s. Software-i i lir? do t’i zvog?loj? mjaft k?to rrjedhje n? fush?n e prodhimit t? software-it. Duhet ta b?jm? k?t?, me q?llim q? p?rfitimet teknike n? prodhimtari t? pasqyrohen si m? pak pun? p?r ne.

Posht?sh?nime

  1. Shprehja k?tu qe e pakujdesshme. Ideja qe q? askujt nuk do t’i duhej t? paguante p?r leje p?r t? p?rdorur sistemin GNU. Por fjal?t nuk e b?jn? t? qart? k?t?, dhe njer?zit shpesh e interpretojn? si t? thuhej q? kopjet e GNU-s? do t? duhej t? shp?rndaheshin p?rher? ose pa pages?, ose me shum? pak. Ky nuk qen? kurr? mendimi yn?; m? posht?, manifesti p?rmend mund?sin? e ekzistenc?s s? shoq?rive q? ofrojn?, p?r fitim, sh?rbimin e shp?rndarjes. M? pas m?sova t? b?j me kujdes dallimin mes “t? lir?s” n? kuptimin e liris? dhe “t? lir?s” n? kuptimin e ?mimit. Software i lir? ?sht? software-i t? cilin p?rdoruesit jan? t? lir? ta shp?rndajn? dhe ndryshojn?. Disa p?rdorues mund t? marrin kopje t? tij pa pages?, nd?rkoh? q? t? tjer? paguajn? p?r t? patur kopjet—dhe n?se fondet ndihmojn? p?r mb?shtetjen e p?rmir?simeve t? software-it, aq m? mir?. E r?nd?sishme ?sht? q? gjithkush q? ka nj? kopje, ?sht? i lir? t? bashk?punoj? me t? tjer?t gjat? p?rdorimit t? saj.
  2. Shprehja “jap” ?sht? nj? tjet?r tregues q? ende nuk e kisha ndar? qart? ??shtjen e ?mimit nga ajo e liris?. Tani ne k?shillojm? t? shmanget kjo shprehje, kur flitet p?r software t? lir?. P?r m? tep?r shpjegime, shihni Fjal? dhe Fjali Q? t? Ngat?rrojn?.
  3. Ky ?sht? nj? vend tjet?r ku nuk arrita t? b?j me kujdes dallimin mes dy dometh?nieve t? ndryshme t? “s? lir?s”. Pohimi, ashtu si ?sht?, nuk ?sht? i rrem?—mund t? merrni kopje t? software-it GNU pa pages?, prej miqve apo nga rrjeti. Por ta shpie mendjen te ideja e gabuar.
  4. Ekzistojn? disa shoq?ri t? tilla.
  5. Free Software Foundation p?r 10 vjet e grumbulloi shumic?n e fondeve t? veta nga sh?rbimi i vet i shp?rndarjeve, edhe pse ?sht? m? tep?r nj? bamir?si, se sa nj? shoq?ri. Q? t? p?rkrahni vepr?n e tij, mund t? porosisni gj?ra prej FSF-s?.
  6. Nj? grup shoq?rish kompjuteri mblodh?n fonde diku aty nga 1991 n? mb?shtetje t? mir?mbajtjes s? p?rpiluesit GNU C Compiler.
  7. Mendoj se e pata gabim kur thoshja se software-i pron?sor qe rruga m? e r?ndomt? p?r t? b?r? para nga software-et. Duket n? fakt se modeli m? i r?ndomt? i biznesit qe dhe mbetet hartimi i software-it t? p?rshtatur. Kjo nuk ofron mund?si vjeljeje rente, k?shtu q? biznesit i duhet t? b?j? pun? t? nj?mendt? q? t? ket? t? ardhura. Biznesi i software-it t? p?rshtatur do t? vazhdoj? t? ekzistoj?, pak a shum? i pandryshuar, n? bot?n e software-it t? lir?. K?shtu q?, nuk pres q? programuesit m? t? paguar t? fitojn? m? pak n? bot?n e software-it t? lir?.
  8. Gjat? viteve ’80 nuk e pata kuptuar se sa ngat?rruese qe t? flitej mbi “??shtjen” e “pron?sis? intelektuale”. Ky term ?sht? pa dyshim i paragjykuar; m? i holl? ?sht? fakti q? ai mbledh n? nj? thes ligje krejt t? ndrysh?m nj?ri nga tjetri, q? merren me ??shtje fare t? ndryshme. Sot i ftoj me forc? njer?zit ta hedhin tej termin “pron?si intelektuale” krejt?sisht; m? e pakta q? b?n ?sht? q? i shpie t? tjer?t t? hamend?sojn? q? k?to ligje formojn? nj? bllok koherent. Rruga p?r t? qen? t? kthjell?t ?sht? t? diskutohet ve?mas p?r patenta, t? drejta kopjimi, dhe shenja tregtare. Shihni shpjegimin e m?tejsh?m se si ky term p?rhap ngat?rres? dhe nj?anshm?ri.
  9. M? von? m?suam t? b?jm? dallimin mes “software-it t? lir?” dhe “freeware”-it. Termi “freeware” do t? thot? software q? jeni i lir? ta rishp?rndani, por zakonisht nuk jeni i lir? ta studioni dhe ndryshoni kodin burim, ndaj shumica e tyre nuk jan? software i lir?. P?r m? tep?r shpjegime, shihni faqen e Fjal?ve dhe Togfjal?shave Ngat?rrues.
SIP?R

[Logo FSF-je] “The Free Software Foundation (FSF) ?sht? nj? ent jofitimprur?s me nj? mision mbar?bot?ror: promovimin e liris? s? p?rdoruesit t? kompjuterit. Ne mbrojm? t? drejtat e krejt p?rdoruesve t? software-it.”

B?HUNI PJES? SHITORE

招财蟾蜍APP 11选5如何杀号 贵州快三走势图表今天 加拿大极速飞艇计划 天空娱乐城恋足俱乐部 四川时时彩怎样玩 2018年写自己会努力赚钱的话 扑克脸图片 体彩福利彩票中心电话号码 祛斑的美容院赚钱吗 pk10玩法 河北家乡棋牌麻将技巧 当老师可以赚钱吗 往信用卡里面存赚钱收费吗 辽宁十一选五任八技巧 平码三中三公式规律 26选5开奖规则