English [en]   ??????? [ar]   català [ca]   Deutsch [de]   espa?ol [es]   fran?ais [fr]   ????? [he]   hrvatski [hr]   italiano [it]   日本語 [ja]   ??? [ko]   Nederlands [nl]   polski [pl]   português do Brasil [pt-br]   русский [ru]   Shqip [sq]   српски [sr]   Türk?e [tr]   укра?нська [uk]   簡體中文 [zh-cn]  

Ky ?sht? p?rkthim i nj? faqeje anglisht n? origjinal.

FAQ p?r GNU/Linux nga Richard Stallman

P?r t? m?suar m? tep?r rreth k?saj ??shtjeje, mund t? lexoni gjithashtu faqen ton? mbi Linux-in dhe Projektin GNU, faqen ton? Pse GNU/Linux? dhe faqen ton? mbi P?rdorues t? GNU-s? Q? Nuk Kan? D?gjuar Kurr? P?r GNU-n?.

Kur njer?zit shohin se ne p?rdorim dhe k?shillojm? emrin GNU/Linux p?r nj? sistem q? mjaft t? tjer? thjesht e quajn? “Linux”, atyre u lindin shum? pyetje. Ja pyetjet e b?ra r?ndom, dhe p?rgjigjet tona.

Pse e quani GNU/Linux dhe jo Linux? (#why)
Shumica e sistemeve operativ? t? bazuar n? Linux si kernel jan? n? thelb versione t? ndryshuara t? sistemit operativ GNU. E filluam zhvillimin e GNU-s? m? 1984, vite p?rpara se Linus Torvalds t? fillonte shkrimin e kernelit t? vet. Q?llimi yn? qe t? zhvillonim nj? sistem operativ t?r?sisht t? lir?. Sigurisht, nuk i hartuam vet? t? t?ra pjes?t—por ama udh?hoq?m. Zhvilluam shumic?n e p?rb?r?sve qendror?, duke formuar k?shtu kontributin m? t? madh si nj?si m? vete te krejt sistemi. I yni qe edhe p?rfytyrimi baz?.

Pa hile, t? pakt?n duhet t? p?rmendemi nj?soj.

P?r m? tep?r shpjegime, shihni Linux-i dhe Sistemi GNU dhe P?rdorues t? GNU-s? Q? Nuk Kan? D?gjuar Kurr? P?r GNU-n?, dhe Projekti GNU, p?r historikun.

Pse ka r?nd?si emri? (#whycare)
Edhe pse zhvilluesit e Linux-it, kernelit, kan? dh?n? ndihmes? te bashk?sia e software-it t? lir?, shum?ve prej tyre nuk u b?het von? p?r lirin?. Njer?zit q? mendojn? se krejt sistemi ?sht? Linux priren t? ngat?rrohen dhe t’u japin k?tyre zhvilluesve nj? rol n? historin? e bashk?sis? son?, rol q? nuk e kan? luajtur. Mandej u japin pesh? t? shp?rpjes?tuar ideve t? k?tyre zhvilluesve.

Duke e quajtur sistemin GNU/Linux pranohet roli q? idealizmi yn? luajti n? krijimin e bashk?sis? son?, dhe ndihmohet publiku t? pranoj? r?nd?sin? praktike t? k?tyre idealeve.

Cila ?sht? marr?dh?nia e v?rtet? mes GNU-s? dhe Linux-it? (#what)
Sistemi operativ GNU dhe kerneli Linux jan? projekte software t? ndar? nga nj?ri-tjetri, q? plot?sojn? pun?n e nj?ri-tjetrit. Zakonisht gjenden t? paketuar n? nj? shp?rndarje GNU/Linux, dhe p?rdoren s? bashku.
Si ndodhi q? shumica e njer?zve e quan sistemin “Linux”? (#howerror)
Ta quash sistemin “Linux” ?sht? ngat?rrim q? u p?rhap m? shpejt se sa informacioni i sakt?.

Njer?zit q? nd?rthur?n Linux-in me sistemin GNU nuk qen? t? vet?dijsh?m se kaq qe veprimtaria e tyre. Ata u p?rqendruan te pjesa q? qe Linux dhe nuk kuptuan se m? shum? te nd?rthurja qe GNU. Filluan ta quanin “Linux” edhe pse ai em?r s’i shkonte p?r shtat asaj ?ka kishin. Na u desh?n disa vjet q? t? kuptonim se ku qe problemi k?tu dhe t’u k?rkonim njer?zve ta ndreqnin k?t? praktik?. N? at? koh?, ngat?rrimi pat filluar duke qen? m? para.

Shumica e njer?zve q? e quan sistemin “Linux” s’kan? d?gjuar kurr? pse kjo s’?sht? gj?ja e sakt?. Pan? t? tjer? q? e p?rdornin k?t? em?r dhe e mor?n t? mir?qen? q? duhej t? ishte i sakt?. Emri “Linux” p?rhap gjithashtu nj? pamje t? rreme mbi origjin?n e sistemit, ngaq? njer?zit priren t? hamend?sojn? se historiku i sistemit qe i till? q? emri t’i p?rshtatej. Fjala vjen, ata shpesh besojn? se zhvillimi i tij zuri fill me Linus Torvalds-in m? 1991. Kjo pamje e rreme priret t? p?rforcoj? iden? se sistemi do t? duhej quajtur “Linux”.

Mjaft nga pyetjet k?tu p?rfaq?sojn? p?rpjekjet e njer?zve p?r t? p?rligjur emrin q? jan? m?suar t? p?rdorin.

Duhet p?rher? t? themi “GNU/Linux” n? vend se “Linux”? (#always)
Jo p?rher?—vet?m kur flisni mbi sistemin si i t?r?. Kur i referoheni ve?an kernelit, duhet ta quani “Linux”, me emrin q? i zgjodhi programuesi.

Kur njer?zit e quajn? krejt sistemin “Linux”, n? fakt quajn? t?r? sistemin me emrin e kernelit. Kjo shkakton shum? lloje ngat?rrimi, ngaq? vet?m ekspert?t mund t? tregojn? n?se nj? pohim ka t? b?j? me kernelin apo me krejt sistemin. Duke e quajtur krejt sistemin “GNU/Linux”, dhe kernelin “Linux”, shmangni dykuptim?sin?.

A do t? kish arritur Linux-i t? nj?jtin sukses po t? mos kish pasur fare GNU? (#linuxalone)
N? at? bot? alternative, sot nuk do t? kishte asgj? t? ngjashme me sistemin GNU/Linux, dhe ndoshta fare sistem operativ t? lir?. Askush nuk u p?rpoq t? krijonte nj? sistem operativ t? lir? gjat? viteve ’80, hiq Projektin GNU dhe (m? pas) Berkeley CSRG, t? cilit i qe k?rkuar shprehimisht nga Projekti GNU t? fillonte e ta b?nte kodin t? lir?.

Linus Torvalds ka qen? ndikuar pjes?risht nga nj? fjalim mbi GNU-n? n? Finland? m? 1990. ?sht? e mundur q? edhe pa k?t? ndikim ta kish shkruar kernelin e ngjash?m me Unix, por ndoshta mund t? mos kish qen? software i lir?. Linux-i u b? i lir? m? 1992 kur Linus e rihodhi n? qarkullim n?n GNU GPL. (Shihni sh?nime versioni p?r versionin 0.12.)

Edhe sikur Torvalds ta kish hedhur n? qarkullim Linux-in n?n ndonj? leje tjet?r p?r software t? lir?, vet?m nj? kernel i lir? nuk do t? kish sjell? ndonj? ndryshim kushedi n? bot?. R?nd?sia e Linux-it rrodhi prej vendit q? zinte n? nj? kuad?r m? t? gjer? pune, nj? sistem operativ krejt?sisht t? lir?: GNU/Linux.

Nuk do t? qe m? mir? p?r bashk?sin? n?se nuk do t’i p?r?anit njer?zit me k?t? k?rkes?? (#divide)
Kur u k?rkojm? njer?zve t? thon? “GNU/Linux”, nuk po p?r?ajm? njer?zit. Po u k?rkojm? t’i njohin hakun Projektit GNU p?r sistemin operativ GNU. Kjo nuk ?sht? kritik? p?r ndonj?, e as hedhje tutje e dikujt.

Sidoqoft?, ka njer?z t? cil?ve nuk u p?lqen kjo q? themi. Ndonj?her? k?ta, si kund?rp?rgjigje, na shtyjn? tej. Ka raste q? jan? kaq t? vrazhd?t sa dikush pyet veten n?se k?ta me q?llim po p?rpiqen t? na trembin e t? na b?jn? t? heshtim. Goj?n nuk na e mbyllin dot, por bashk?sis? ia japin nj? krisje, ndaj shpresojm? q? t? arrini t’i bindni t? reshtin s? b?ri k?shtu.

Sidoqoft?, ky ?sht? shkak vet?m dyt?sor p?r?arjeje n? bashk?sin? ton?. P?r?arja m? e madhe te bashk?sia ?sht? mes njer?zve q? e vler?sojn? software-in e lir? si ??shtje shoq?rore dhe etike dhe e konsiderojn? software-in pron?sor nj? problem shoq?ror (mb?shtet?sit e l?vizjes p?r software t? lir?), dhe ata q? p?rmendin vet?m p?rfitimet praktike dhe e paraqesin software-in e lir? vet?m si model t? efektsh?m zhvillimi (l?vizja p?r burim t? hapur).

Ky mospajtim nuk ?sht? thjesht pun? emrash—?sht? pun? ndarjeje p?r hir t? vlerave baz?. ?sht? thelb?sore p?r bashk?sin? ta shoh? dhe t? mendohet rreth k?tij mospajtimi. Emrat “ software i lir?” dhe “burim i hapur” jan? simbolet e dy kampeve. Shihni Pse Burimi i Hapur nuk e rrok thelbin e Software-it t? Lir?.

Mospajtimi mbi vlerat shkon pjes?risht n? nj? vij? me v?mendjen q? njer?zit i kushtojn? rolit t? Projektit GNU te bashk?sia jon?. Njer?zit q? ?mojn? lirin? ka m? shum? t? ngjar? ta quajn? sistemin “GNU/Linux”, dhe njer?zit q? m?sojn? se sistemi ?sht? “GNU/Linux” ka m? tep?r gjasa t’i kushtojn? v?mendje argumenteve tan? filozofik? mbi lirin? dhe bashk?sin? (?ka shpjegon pse zgjedhja e emrave t? sistemit shpie n? nj? ndryshim t? nj?mendt? p?r shoq?rin?). Sidoqoft?, mospajtimi ndoshta do t? ekzistonte edhe n?se gjithkush do ta dinte origjin?n e nj?mendt? t? sistemit dhe emrin e tij t? sakt?, ngaq? problemi ?sht? i nj?mendt?. Mund t? tretet vet?m n?se ne q? ?mojm? lirin?, bindim gjithsecilin (?ka nuk do t? jet? e leht?), ose na mundin plot?sisht (le t? shpresojm? se jo).

A nuk e p?rkrah projekti GNU t? drejt?n e fjal?s s? lir? t? dikujt q? ta quaj? sistemin me ?far?do emri q? ai zgjedh? (#freespeech)
Po, v?rtet, besojm? se keni t? drejt?n tuaj t? fjal?s s? lir? ta quani sistemin operativ me ?far?do emri q? doni. U k?rkojm? njer?zve ta quajn? GNU/Linux n? frym?n e t? dh?nit hak projektit GNU, p?r t? nxitur vlerat e liris? t? cilat n?nkuptohen me GNU-n?, dhe p?r t’u b?r? t? ditur t? tjer?ve q? sistemin e poll?n k?to vlera t? liris?.
Meq? kushdo e njeh rolin e GNU-s? n? zhvillimin e sistemit, ka nevoj? q? t? thuhet patjet?r “GNU/”-ja te emri? (#everyoneknows)
P?rvoja tregon se p?rdoruesit e sistemit, dhe publiku p?rdorues i kompjuterit p?rgjith?sisht, shpesh nuk di asgj? rreth sistemit GNU. Shumica e artikujve rreth sistemit nuk e p?rmendin emrin “GNU”, ose idealet q? p?rfaq?son GNU-ja. Kjo trajtohet m? gjer? te P?rdorues GNU Q? Nuk Kan? D?gjuar Kurr? P?r GNU-n?.

Njer?zit q? e thon? k?t? ndoshta jan? "geeks", me t? tjer? geeks-a n? mendje. Geeks-at shpesh kan? dijeni mbi GNU-n?, por shum? prej tyre kan? nj? ide plot?sisht t? gabuar mbi at? ?ka ?sht? GNU-ja. Sa p?r shembull, mjaft prej tyre mendojn? se ?sht? nj? koleksion “mjetesh”, ose nj? projekt p?r zhvillim mjetesh.

Fjal?t e p?rdorura n? k?t? pyetje, ?ka ?sht? tipike, ilustrojn? nj? tjet?r keqkuptim. T? flas?sh p?r “rolin e GNU-s?” n? zhvillimin e di?kaje n?nkupton q? GNU-ja ?sht? nj? grup njer?zish. GNU-ja ?sht? nj? sistem operativ. Mund t? kish kuptim t? flitej rreth rolit t? Projektit GNU n? k?t? apo n? at? veprimtari, por jo n? at? t? GNU-s?.

Ngaq? e di rolin e GNU-s? n? sistem, pse ka r?nd?si ?far? emri p?rdor? (#everyoneknows2)
Po qe se fjal?t tuaja nuk pasqyrojn? dijet tuaja, nuk u m?soni gj? t? tjer?ve. Shumica e njer?zve q? kan? d?gjuar p?r sistemin GNU/Linux mendojn? se ?sht? “Linux”, q? zuri fill me Linus Torvalds-in, dhe se qe menduar t? ishte me “burim t? hapur”;. N?se nuk ua thoni ju, kush do t’ua thot??
A s’?sht? shkurtimi i “GNU/Linux”-it n? “Linux” nj?soj si shkurtimi i “Microsoft Windows”-it n? “Windows”? (#windows)
?sht? i dobish?m shkurtimi i emrave q? p?rdoren shpesh, por jo kur shkurtimi t? ngat?rron.

N? vendet e zhvilluara, thuajse gjithkush e di v?rtet q? sistemi “Windows” ?sht? b?r? nga Microsoft-i, k?shtu q? shkurtimi nga “Microsoft Windows“ n? “Windows” nuk ngat?rron njeri lidhur me natyr?n dhe origjin?n e atij sistemi. Shkurtimi i “GNU/Linux-it” n? “Linux” jep ide t? gabuar lidhur me se nga rrjedh sistemi.

Vet? pyetja ?sht? ngat?rruese, ngaq? GNU dhe Microsoft nuk jan? nga i nj?jti lloj gj?rash. Microsoft ?sht? nj? shoq?ri; GNU ?sht? nj? sistem operativ.

A s’?sht? GNU nj? koleksion mjetesh programimi q? u p?rfshin? n? Linux? (#tools)
Njer?zit q? mendojn? se Linux-i ?sht? nj? sistem operativ i plot?, po qe se d?gjojn? gj? p?r GNU-n?, shpesh p?rftojn? nj? ide t? gabuar rreth se ?ka ?sht? GNU-ja. Mund t? mendojn? q? GNU-ja ?sht? emri i nj? koleksioni programesh—thon? shpesh “mjete programimi”, ngaq? disa prej mjeteve tona p?r programim u b?n? popullore p?r llogari t? tyre. Ideja se “GNU” ?sht? emri i nj? sistemi operativ nuk hyn leht? n? nj? kuad?r konceptual pune te i cili ai sistem operativ ?sht? quajtur “Linux”.

Projekti GNU u quajt k?shtu p?r shkak t? sistemit operativ GNU—?sht? projekti p?r zhvillimin e sistemit GNU. (Shihni njoftimin fillestar t? 1983-it.)

Zhvilluam programe t? till? si GCC, GNU Emacs, GAS, GLIBC, BASH, etj., ngaq? na duheshin p?r sistemin operativ GNU. GCC, GNU Compiler Collection ?sht? p?rpiluesi q? shkruam p?r sistemin operativ GNU. Ne, gjith? ata persona q? punuan n? Projektin GNU, hartuan edhe Ghostscript, GNUCash, GNU Chess dhe GNOME p?r sistemin GNU.

?’ndryshim ka mes nj? sistemi operativ dhe nj? kerneli? (#osvskernel)
Nj? sistem operativ, ashtu si e p?rdorim termin, do t? thot? nj? koleksion programesh q? jan? t? mjaftuesh?m p?r t? p?rdorur kompjuterin p?r kryerje shum? pun?sh t? ndryshme. Nj? sistem operativ i p?rgjithsh?m, q? t? jet? i plot?, duhet t? p?rmbush? krejt detyrat q? u duhet t? kryejn? nj? numri sa m? t? madh p?rdoruesish.

Kerneli ?sht? nj?ri nga programet e nj? sistemi operativ—programi q? u shp?rndan mund?sit? e makin?s programeve t? tjera q? xhirohen. Kerneli kujdeset gjithashtu p?r nisjen dhe ndalimin e programeve t? tjera.

Si p?r t’i ngat?rruar gj?rat, disa njer?z e p?rdorin termin “sistem operativ” p?r t? n?nkuptuar “kernelin”. T? dy p?rdorimet e termit i kan? rr?nj?t thell? n? vite. P?rdorimi i “sistemit operativ” p?r t? n?nkuptuar “kernelin” gjendet n? nj? num?r librash shkollor? mbi konceptimin e sistemeve, q? her?t n? vitet ’80. N? t? nj?jt?n koh?, gjat? viteve ’80, “sistemi operativ Unix” kuptohej se p?rfshinte krejt programet e sistemit, dhe versioni Unix i Berkeley-t p?rfshinte madje dhe loj?ra. Ngaq? synonim q? GNU t? ishte sistem operativ i ngjash?m me Unix, e p?rdorim termin “sistem operativ” n? t? nj?jt?n m?nyr?.

Shumic?n e koh?s kur njer?zit flasin p?r “sistemin operativ Linux” e p?rdorin togfjal?shin “sistem operativ” n? t? nj?jtin kuptim q? e p?rdorim dhe ne: n?nkuptojn? me t? koleksionin e plot? t? programeve. Po qe se kjo ?sht? ajo t? cil?s i referoheni, ju lutemi, quajeni “GNU/Linux”. Po qe se e kishit fjal?n vet?m p?r kernelin, at?her? “Linux” ?sht? emri i sakt? p?r t?, por ju lutemi, thoni “kerneli” po ashtu, p?r t? shmangur dykuptim?sin? lidhur se p?r cil?n pjes? software-i e keni fjal?n.

Po qe se parap?lqeni p?rdorimin e disa termave t? tjer? t? till? si “shp?rndarje sistemi” p?r koleksionin e plot? t? programeve, n? vend t? “sistemit operativ”, asnj? problem. N? raste t? tilla do t? flitnit p?r shp?rndarje sistemi GNU/Linux.

Kerneli i nj? sistemi ?sht? si themelet e sht?pis?. Si mund t? jet? thuajse e mbaruar nj? sht?pi q? nuk ka themele? (#house)
Kerneli nuk krahasohet me themelet e nj? banese, ngaq? nd?rtimi i nj? sistemi operativ nuk i ngjan nd?rtimit t? nj? banese.

Nj? nd?rtes? krijohet nga shum? pjes? t? vogla t? p?rgjithshme q? i presin e i v?n? tok in situ. Duhen v?n? tok nga posht? lart. Ndaj, po qe se nuk jan? nd?rtuar themelet, nuk nd?rton dot ndonj? pjes? thelb?sore; ajo ?ka keni, ?sht? nj? grop? n? terren.

P?rkundrazi, nj? sistem operativ p?rb?het nga p?rb?r?s t? nd?rlikuar q? mund t? zhvillohen n? ?far?do radhe. Pasi t? keni krijuar shumic?n e p?rb?r?sve, shumica e pun?s ?sht? kryer. M? shum? i ngjan Stacionit Nd?rkomb?tar Hap?sinor, se sa nj? banese. N?se shumica e moduleve t? Stacionit Hap?sinor qen? n? orbit? por po pritej p?r nj? modul tjet?r thelb?sor, kjo do t’i ngjante sistemit GNU m? 1992.

A s’?sht? kerneli truri i sistemit? (#brain)
Nj? sistem kompjuterik nuk i ngjan shum? nj? trupi njer?zor, dhe asnj? pjes? e tij nuk luan ndonj? rol t? krahasuesh?m me at? t? trurit te qenia njer?zore.
A s’?sht? shkrimi i kernelit pjesa d?rrmuese e pun?s p?r nj? sistem operativ? (#kernelmost)
Jo, shum? p?rb?r?s duan mjaft pun?.
Si mund t? jet? GNU-ja nj? sistem operativ, n?se nuk marr dot dhe instaloj di?ka t? quajtur “GNU”? (#notinstallable)
Ka gati mjaft versione t? paketuara dhe t? instalueshme t? GNU-s?. Asnj? prej tyre nuk ?sht? quajtur thjesht “GNU”, por GNU ?sht? ajo ?ka ata jan? n? thelb.

Pritej q? t? hidhnim n? qarkullim sistemin GNU t? paketuar p?r instalim, por ky plan doli nga loja p?r shkakt t? ngjarjeve: m? 1992 t? tjer? persona po paketonin tashm? variante GNU q? p?rmbanin Linux. Duke filluar nga 1993 ne sponsorizuam nj? p?rpjekje p?r t? krijuar nj? shp?rndarje m? t? mir? dhe m? t? lir? GNU/Linux, t? quajtur Debian GNU/Linux. Themeluesi i Debian-it e kish zgjedhur tashm? at? em?r. Nuk i k?rkuam ta quante thjesht “GNU”, ngaq? ai do t? ishte emri i nj? versioni t? sistemit me kernelin GNU Hurd—i cili ende nuk qe gati.

Kerneli GNU Hurd nuk u b? kurr? mjaftueshm?risht gati; ua k?shillojm? vet?m atyre q? duan t? merren me t?. Pra, nuk e paketuam kurr? GNU-n? me kernelin GNU Hurd. Megjithat?, Debian-i e paketoi k?t? nd?rthurje si Debian GNU/Hurd.

Tani po merremi me nj? p?rgjegj?s t? p?rparuar paketimesh me baz? Scheme, t? quajtur GUIX, dhe nj? shp?rndarje t? plot? t? bazuar mbi t?, t? quajtur Guix System Distribution ose GuixSD. Kjo p?rfshin nj? ripaketim t? nj? pjese dometh?n?se t? sistemit GNU.

Nuk e kryem kurr? hapin e fundit p?r paketimin e GNU-s? n?n emrin “GNU”, por kjo nuk ndryshon gj? rreth asaj se ?far? ?sht? GNU-ja. GNU-ja ?sht? nj? sistem operativ.

Po e th?rrasim nj? sistem t? t?r? me emrin e kernelit, Linux. A s’?sht? normale t? thirret nj? sistem operativ me emrin e kernelit? (#afterkernel)
Kjo praktik? duket t? jet? shum? e rrall?—nuk gjejm? dot ndonj? shembull tjet?r ve? keqp?rdorimit t? emrit “Linux”. Normalisht, nj? sistem operativ ?ohet p?rpara si nj? projekt i vet?m, i nj?suar, dhe zhvilluesit zgjedhin nj? em?r p?r sistemin n? t?r?si. Kerneli zakonisht nuk ka ndonj? em?r t? vetin—n? vend t? tij, njer?zit thon? “kerneli i atij ose k?tij“ ose “kerneli p?r k?t? ose at?“.

Ngaq? k?to dy konstruksione p?rdoren si sinonime, shprehja “kerneli Linux” mund t? interpretohet leht?sisht sikur don t? thot? “kerneli i Linux-it” dhe t? l?r? t? kuptohet q? Linux-i mund t? jet? m? tep?r se nj? kernel. Mund ta shmangni mund?sin? e k?tij keqkuptimi duke th?n? ose shkruar “kerneli, Linux-i” ose “Linux-i, kerneli”.

A mundet nj? sistem tjet?r t? jap? “ndjesit? e Linux-it”? (#feel)
Nuk ka “ndjesi q? t? jep Linux-i”, ngaq? Linux-i nuk ka nd?rfaqe p?rdoruesi. Si ?do kernel modern, Linux-i ?sht? nj? baz? p?r xhirim programesh; nd?rfaqet e p?rdoruesit z?n? vend tjet?r n? sistem. Nd?rveprimi i njeriut me GNU/Linux-i kalon p?rher? p?rmes programesh t? tjera, dhe “ndjesit?” vijn? prej tyre.
Problemi me termin “GNU/Linux” ?sht? q? ?sht? shum? i gjat?. Po sikur t? k?shillonit nj? em?r m? t? shkurt?r? (#long)
P?r ca koh? provuam emrin “LiGNUx”, q? nd?rthur fjal?t “GNU” dhe “Linux”. Kund?rshtimi qe shum? i hidh?t. Njer?zit e pranojn? “GNU/Linux” shum? m? mir?.

Emri m? i shkurt?r i ligj?ruar p?r k?t? sistem ?sht? “GNU”, por e quajm? “GNU/Linux” p?r arsyet e dh?na m? posht?.

Po sikur sistemi t? quhej “GliNUx” (n? vend se “GNU/Linux”)? (#long1)

Te “Glinux”, emri “GNU” s’duket qart?, k?shtu q? shumica e njer?zve s’do ta vinin re. Edhe pse shkruar me t? m?dha, si “GliNUx”, shumica e njer?zve s’do ta kapnin dot se p?rmban nj? referenc? ndaj GNU-s?.

Do t? ishte sikur t? shkruhej “GNU/Linux”, por me “GNU/” me shkronja kaq t? vogla saq? shumica e njer?zve s’do ta lexonin dot.

Problemi me termin “GNU/Linux” ?sht? se ?sht? shum? i gjat?. Pse duhet t’i hapja pun? vetes duke th?n? “GNU/”? (#long2)

T? thuash apo shtyp?sh “GNU/”, ha vet?m nj? sekond?. N?se e vler?soni sistemin q? ne nd?rtuam, a nuk mund t? shpenzoni nj? sekond? q? t? mir?njihet vepra jon??

Fatkeq?sisht, “GNU/Linux” ?sht? kat?r rrokje. Njer?zit s’kan? p?r t? p?rdorur nj? term kaq t? gjat?. Mos do t? duhej t? gjeni nj? m? t? shkurt?r? (#long3)

N? fakt, “GNU/Linux” p?rb?het vet?m nga tre rrokje. “Fatkeq?sisht” ?sht? kat?r rrokje, dhe megjithat? njer?zit nuk tregojn? ngurrim p?r ta p?rdorur at? fjal?.

Meq? Linux-i ?sht? kontribut dyt?sor, a nuk do t? ish kund?r fakteve t? quhej sistemi thjesht “GNU”? (#justgnu)
Nuk do t? shkonte kund?r fakteve, por nuk ?sht? gj?ja m? e mir? q? mund t? b?het. Ja arsyet pse e quajm? at? version t? sistemit “GNU/Linux” n? vend se thjesht “GNU”:
  • Nuk ?sht? sakt?sisht GNU—ka tjet?r kernel (po, Linux). T? dallosh GNU/Linux nga GNU ?sht? e dobishme.
  • Do t? ishte jo zotnill?k t’u k?rkohet njer?zve t? reshtin s? dh?ni hak Linus Torvalds-it. Ai shkroi nj? pjes? t? r?nd?sishme t? sistemit. Ne duam t? na jepet haka p?r nisjen dhe mir?mbajtjen e zhvillimit t? sistemit, por kjo nuk do t? thot? q? duhet ta trajtojm? Linusin n? po at? m?nyr? q? na trajtojn? ata q? e quajn? sistemin “Linux”. Nuk pajtohemi me idet? e tij politike, prerazi, por e trajtojm? k?t? mospajtim me ndershm?ri dhe haptazi, n? vend se t? p?rpiqemi q? t’i ham? hakun p?r kontributin e tij te sistemi.
  • Ngaq? mjaft njer?z e njohin sistemin si “Linux”, po t? thoshim “GNU” ata thjesht mund t? mos kuptojn? q? po flasim p?r t? nj?jtin sistem. Po t? themi “GNU/Linux”, mund ta lidhin k?t? me ?far? kan? d?gjuar rreth tem?s.

Do t? m? duhet t? paguaj nj?far? shume po qe se p?rdor “Linux” n? emrin e nj? produkti, dhe kjo do t? ndodhte edhe n?se them “GNU/Linux”. A ?sht? gabim t? p?rdor vet?m “GNU” pa “Linux”, q? t? kursej pages?n? (#trademarkfee)
S’ka asgj? t? keqe t? quhet sistemi “GNU”; holl?-holl?, kjo ?sht? ?ka ai ?sht?. ?sht? bukur t’i jepet Linus Torvalds-it po ashtu nj? pjes? e hak?s, por nuk keni ndonj? borxh, p?r ta lar? me privilegjin e t? b?rit k?shtu.

Pra, n?se doni t’i referoheni sistemit thjesht si “GNU”, p?r shmangie pagese ngaq? e quani “Linux”, nuk do t’ju kritikojm?.

Te sistemi, ashtu si ?sht? sot, kan? kontribuar mjaft projekte t? tjer?; n? ta p?rfshihen TeX, X11, Apache, Perl, dhe mjaft programe t? tjer?. A nuk i bie, sipas argumentimit tuaj, q? t? p?rmenden edhe k?ta? (Po kjo do t? shpinte n? nj? em?r kaq t? gjat? sa do t? ishte pa kuptim.) (#many)
Ajo ?ka themi ?sht? q? e keni p?r detyr? t’i jepni hak?n zhvilluesit themelor t? sistemit. Zhvilluesi kryesor ?sht? Projekti GNU, dhe sistemi n? thelb ?sht? GNU.

N?se e ndjeni edhe m? fort nevoj?n e dh?nies s? hak?s atje ku duhet, mund t? mbani parasysh q? edhe disa kontribues dyt?sor? po ashtu meritojn? t? p?rmenden n? emrin e sistemit. Po qe k?shtu, mos na ardht? radha t? ngrihemi kund?r k?saj. N?se keni p?rshtypjen se X11 meriton hak? n? emrin e sistemit, dhe d?shironi ta quani sistemin GNU/X11/Linux, ashtu qoft?. N?se keni p?rshtypjen se Perl thjesht th?rret p?r p?rmendje, dhe doni t? shkruani GNU/Linux/Perl, jepini.

Ngaq? nj? em?r i gjat? si GNU/X11/Apache/Linux/TeX/Perl/Python/FreeCiv b?het i pakuptimt?, n? nj? far? pike do t? na duhet t? vendosim nj? prag dhe t? l?m? jasht? emrat e mjaft kontributeve t? tjer? dyt?sor?. Nuk ka ndonj? vend t? sakt? t? vet?kuptuesh?m p?r vendosjen e pragut, ndaj kudo q? ta vendosni, nuk kemi p?r ta kund?rshtuar.

Nivele t? ndrysh?m pragu do t? shpinin n? zgjedhje t? ndryshme p?r emrin e sistemit. Por nj? em?r q? nuk rrjedh nga shqet?simet mbi t? qen?t i paansh?m dhe p?r dh?nien e hak?s t? zotit, p?r asnj? nivel pragu, ?sht? “Linux”. Nuk mund t? jet? paan?si dh?nia e krejt hak?s nj?rit prej kontributeve dyt?sor? (Linux), nd?rkoh? q? lihet jasht? kontributi par?sor (GNU).

Te sistemi, ashtu si ?sht? ai sot, kontribuan mjaft projekte t? tjera, por ata nuk ngulin k?mb? t? quhet XYZ/Linux. Pse duhet trajtuar ve?an GNU-ja? (#others)
Mij?ra projekte kan? zhvilluar programe t? p?rfshir? r?ndom n? sistemet e sotme GNU/Linux. Ato t? gjitha e kan? hak t? p?rmenden p?r kontributin, por nuk jan? zhvillues kryesor? t? sistemit si i t?r?, ndaj nuk k?rkojn? t? p?rmenden si t? till?.

GNU ?sht? ndryshe ngaq? ?sht? m? shum? se sa thjesht nj? program i kontribuar nga dikush, m? tep?r se sa nj? koleksion programesh t? kontribuar nga disa. GNU ?sht? kuadri i pun?s n? t? cilin sistemi u nd?rtua.

GNU-ja ?sht? nj? pjes? e vog?l e sistemit sot, at?her? pse u dashka q? ta p?rmendim? (#allsmall)
N? 2008, nxor?m se paketat GNU p?rb?nin 15% t? depos “kryesore” t? shp?rndarjes GNU/Linux gNewSense. Linux-i p?rb?nte 1.5%. Ndaj i nj?jti argument do t? duhej zbatuar edhe m? me forc? n? rastin e em?rtimit “Linux”.

GNU-ja ?sht? nj? pjes? e vog?l e sistemit sot, dhe Linux ?sht? pjes? akoma m? e vog?l. Por jan? thelbi i sistemit; sistemi doli nga nd?rthurja e tyre. Ndaj, emri “GNU/Linux” mbetet i p?rshtatsh?m.

Te sistemi, ashtu si ?sht? ai sot, kan? kontribuar mjaft shoq?ri; a nuk do t? thot? kjo q? e kemi p?r detyr? ta quajm? GNU/Red Hat/Novell/Linux? (#manycompanies)

GNU-ja nuk ?sht? i krahasuesh?m me Red Hat-in apo Novell-in; nuk ?sht? shoq?ri, apo organiz?m, apo madje as veprimtari. GNU-ja ?sht? nj? sistem operativ. (Kur flasim p?r Projektin GNU, e kemi fjal?n p?r projektin e zhvillimit t? sistemit GNU.) Sistemi GNU/Linux bazohet n? GNU, e prandaj do t? duhej q? GNU t? dukej te emri i tij.

Shumica e kontributit nga k?to shoq?ri te sistemi GNU/Linux p?rb?het nga kodi q? kan? kontribuar te paketa t? ndryshme GNU p?rfshi GCC-n? dhe GNOME-n. T? thuash GNU/Linux u jep hak?n k?tyre shoq?rive bashk? me gjith? pjes?n tjet?r t? zhvilluesve t? GNU-s?.

Pse e shkruani “GNU/Linux” n? vend se “GNU Linux”? (#whyslash)
Duke ndjekur rregullat e Anglishtes, n? nd?rtimin “GNU Linux” fjala “GNU” modifikon “Linux”. Kjo do t? thot? ose “versioni GNU i Linux-it”, ose “Linux-i, q? ?sht? nj? paket? GNU”. Asnj? prej k?tyre kuptimeve nuk i shkon gjendjes q? kemi.

Linux-i nuk ?sht? paket? GNU; pra, nuk ka qen? zhvilluar n?n parzmoren e Projektit GNU apo kontribuar ve?an?risht te Projekti GNU. Linus Torvalds-i e shkrojti Linux-in n? m?nyr? t? pavarur, si projekt t? vetin. Ndaj “Linux-i, q? ?sht? nj? paket? GNU” nuk q?ndron.

Nuk po flasim p?r nj? version GNU t? dalluesh?m t? Linux-it, kernelit. Shp?rndarjet e lira GNU/Linux kan? versione t? ndar? t? Linux-it, ngaq? versioni “standard” p?rmban “koklavitje firmware” jo t? lira. N?se kjo do t? qe pjes? e Projektit GNU, mund t? shihej mund?sia e “GNU Linux”; por nuk do t? donim ta quanim k?shtu, ngaq? do t? ishte shum? ngat?rruese.

Po flasim p?r nj? version t? GNU-s?, sistemit operativ, t? dalluesh?m nga pasja e Linux-it p?r kernel. Pjerr?sja i sh?rben rastit, ngaq? do t? thot? “nd?rthurje”. (Kujtoni rastin “Input/Output”.) Ky sistem ?sht? nd?rthurje e GNU-s? dhe Linux-it; prej k?ndej rrjedh edhe “GNU/Linux”.

Ka m?nyra t? tjera p?r t? shprehur “nd?rthurjen”. N?se mendoni q? shenja plus ?sht? m? e qart?, ju lutemi, p?rdoreni. N? Fr?ngjisht, nj? vij? n? mes ?sht? e qart?: “GNU-Linux”. N? Spanjisht, ndonj?her? themi “GNU con Linux”.

Pse “GNU/Linux” dhe jo “Linux/GNU”? (#whyorder)

?sht? e sakt? dhe e drejt? t? p?rmenden kontributi themelor s? pari. Kontributi GNU n? sistem jo vet?m ?sht? m? i madh se sa Linux-i dhe para Linux-it, n? fakt ne nis?m krejt veprimtarin?.

Ve? k?saj, “GNU/Linux”-i pajtohet me faktin q? Linux-i ?sht? niveli m? i ul?t i sistemit dhe q? GNU-ja plot?son nivele teknikisht m? t? lart?.

Sidoqoft?, n?se parap?lqeni ta quani sistemin “Linux/GNU”, kaq ?sht? shum? m? mir? se sa ajo q? b?jn? njer?zit zakonisht, ?ka ?sht? l?nia krejt?sisht jasht? e GNU-s? dhe q? e b?n t? duket sikur krejt sistemi ?sht? Linux.

Shp?rndarja ime quhet “Aksh Linux”; por kjo nuk tregon asgj? se prej ?far? p?rb?het sistemi. Pse t? mos e quanin si t’u p?lqente? (#distronames0)
Quajtja e nj? sistemi “Aksh Linux” n?nkupton se ?sht? nj? lloj “Linux”-i dhe njer?zit k?shtu e kuptojn?.

N?se nj? shp?rndarje GNU/Linux do ta quanin “Aksh BSD”, ju do ta merrnit p?r gabim. Do t’u thonit, “Ky sistem s’?sht? BSD”. Dhe as Linux nuk ?sht?.

Shp?rndarja ime quhet “Aksh Linux”; a nuk duket q? ?sht? v?rtet Linux? (#distronames)

Do t? thot? q? njer?zit q? krijojn? shp?rndarjen “Aksh Linux” po p?rs?risin gabimin e zakonsh?m. Ne e ?mojm? faktin q? shp?rndarje si Debian, Dragora, Musix, Trisquel, dhe Venenux kan? bir?suar GNU/Linux si pjes? t? emrit t? tyre zyrtar, dhe shpresojm? q? n?se merreni me nj? tjet?r shp?rndarje, t’i nxisni t? b?jn? t? nj?jt?n gj?.

Emri zyrtar i shp?rndarjes sime ?sht? “Aksh Linux”; a nuk ?sht? gabim t? thirret shp?rndarja ndryshe nga “Aksh Linux”? (#distronames1)

Kur p?rhapin informacione t? gabuara duke ndryshuar “GNU” n? “Linux”, dhe e quajn? versionin e tyre “Aksh Linux”, ?sht? e drejt? q? ta ndreqni informacionin e gabuar duke e quajtur “Aksh GNU/Linux”.

A nuk do t? ishte m? me efekt t’u k?rkohej shoq?rive si Mandrake, Red Hat dhe IBM t’i quajn? shp?rndarjet e tyre “GNU/Linux”, n? vend se t’u k?rkohet individ?ve? (#companies)
S’b?het fjal? p?r t? zgjedhur nj?rin apo tjetrin—u k?rkojm? shoq?rive, organizmave dhe individ?ve t? ndihmojn? t? p?rhapet fjala mbi k?t?. N? fakt, ua kemi k?rkuar t? tre k?tyre shoq?rive. Mandrake u p?rgjigj se do t? p?rdorte termin “GNU/Linux” nj? pjes? t? koh?s, por IBM-ja dhe Red Hat-i nuk qen? t? gatshme t? ndihmonin. Nj? funksionar u shpreh, “Ky ?sht? vendim puro komercial; presim t? fitojm? m? tep?r para nga em?rtimi “Linux””. Me fjal? t? tjera, asaj shoq?rie nuk iu b? von? se ?far? qe e drejt?.

Nuk i b?jm? dot ta b?jn? k?t? si duhet, por nuk jemi nga ata q? heqin dor? meq? rruga nuk qenk?sh e leht?. Mund t? mos keni aq ndikim n? dor?n tuaj sa IBM-ja apo Red Hat-i, por prap? mund t? ndihmoni. S? toku mund ta ndryshojm? gjendjen deri n? at? shkall?, sa shoq?rit? t? fitojn? m? shum? para duke e quajtur “GNU/Linux”.

A s’do t? ishte m? mir? t? ruhej emri “GNU/Linux” p?r shp?rndarje q? jan? puro software i lir?? Tek e fundit, ky ?sht? ideali i GNU-s?. (#reserve)
Praktika e shum?p?rhapur e shtimit t? software-it jo t? lir? te sistemi GNU/Linux ?sht? problem i madh p?r bashk?sin? ton?. Ajo sikur u m?son p?rdoruesve q? software-i jo i lir? ?sht? OK, dhe q? p?rdorimi i tij ?sht? pjes? e frym?s s? “Linux”-it. Mjaft Grupe P?rdoruesish “Linux” e kan? pjes? t? misionit t? tyre ndihm?n ndaj p?rdoruesve q? k?ta t? p?rdorin shtojca jo t? lira, dhe madje edhe t? ftojn? shit?s p?r t? b?r? reklam?. K?ta kan? bir?suar q?llime t? tilla si “ndihm?n ndaj p?rdoruesve” t? GNU/Linux-it (p?rfshi ndihm?n p?r ta q? t? p?rdorin aplikacione dhe p?rudh?s jo t? lir?), ose popullarizimin edhe m? t? sistemit, qoft? edhe n? kurriz t? liris?.

??shtja ?sht? si t? ndryshohet kjo.

Duke qen? se shumica e bashk?sis? q? p?rdor GNU-n? me Linux prej koh?sh nuk e kupton q? kjo ?sht? ??shtja, heqja dor? prej nesh nga k?to versione t? ndotura, duke th?n? q? nuk jan? v?rtet GNU, nuk do t’u m?sonte p?rdoruesve ta vler?sonin m? tep?r lirin?. Mund t? mos e merrnin mesazhin e synuar. Vet?m se do t? p?rgjigjeshin se nuk e kishin menduar kurr? q? k?to sisteme qen? GNU s? pari.

Rruga p?r t’i drejtuar k?ta p?rdorues t? shohin lidhjen me lirin? ?sht? sakt?sisht e kund?rta: t’u b?het e ditur atyre se krejt k?to versione sistemi jan? versione t? GNU-s?, se t? t?ra bazohen n? nj? sistem q? ekziston pik? p?r pik? p?r hir t? liris? s? p?rdoruesve. Me t? kuptuar k?t?, mund t? fillojn? t’i shohin shp?rndarjet q? p?rfshijn? software jo t? lir? si versione t? deformuara, t? ndotura, t? GNU-s?, n? vend se t’i mendojn? si versione t? pastra dhe t? p?rshtatshme t? “Linux”.

?sht? shum? e dobishme t? fillohen Grupe P?rdoruesish GNU/Linux, q? e quajn? sistemin GNU/Linux dhe vendosin idealet e Projektit GNU si baz? t? veprimtaris? t? tyre. N?se Grupi i P?rdoruesve t? Linux-it n? zon?n tuaj ka problemet e p?rshkruara m? sip?r, k?shillojm? q? ose t? b?ni fushat? brenda grupit p?r t? nd?rruar orientimin (dhe emrin) e tij, ose t? filloni nj? grup t? ri. Njer?zit q? p?rqendrohen n? q?llime m? sip?rfaq?sore kan? t? drejt?n e tyre t? ken? pik?pamje t? tyret, por mos i lejoni t’ju marrin me vete!

Pse t? mos krijohet nj? shp?rndarje GNU e Linux-it (sic) dhe t? quhet GNU/Linux? (#gnudist)
Krejt shp?rndarjet “Linux” jan? faktikisht versione t? sistemit GNU me Linux-in p?r kernel. Q?llimi i termit “GNU/Linux” ?sht? ta b?j? t? ditur k?t? pik?. T? zhvillosh nj? shp?rndarje t? re dhe ta quash ve?mas “GNU/Linux” do t? err?sonte pik?n q? ne duam t? theksojm?.

Sa p?r zhvillimin e nj? shp?rndarjeje GNU/Linux, e b?m? nj?her?, kur financuam zhvillimet e hershme t? Debian GNU/Linux-it. Ta b?jm? s?rish nuk duket e dobishme; do t? donte shum? pun?, dhe po qe se shp?rndarja e re nuk do t? kishte p?rpar?si praktike dometh?n?se ndaj shp?rndarjeve t? tjera, nuk do t’i sh?rbente ndonj? q?llimi.

N? vend t? k?saj, ne ndihmojm? zhvilluesit e shp?rndarjeve GNU/Linux 100% t? lira, t? tilla si gNewSense dhe Ututo.

Pse t? mos thuhet thjesht “Linux ?sht? kerneli i GNU-s?” dhe t? hidhet n? qarkullim ndonj? version ekzistues i GNU/Linux-it n?n emrin “GNU”? (#linuxgnu)
Mund t? kish qen? ide e mir? t? bir?sohej Linux-i si kerneli i GNU-s? dikur m? 1992. Sikur ta dinim, at?her?, se sa gjat? do t? donte GNU Hurd-i t? funksiononte, mund ta kishim b?r?. (Por k?saj i thon?: mend pas kuvendi.)

Po t? qe p?r t? marr? nj? version t? GNU/Linux-it dhe ta rietiketojm? si “GNU”, do t? qe si t? merrnim nj? version t? sistemit GNU dhe ta etiketonim “Linux”. Kjo nuk ishte e drejt?, dhe nuk duam t? veprojm? k?shtu.

A e ka d?nuar dhe kund?rshtuar Projekti GNU p?rdorimin e Linux-it n? fillimet e tij? (#condemn)
Nuk e bir?suam Linux-in si kernel tonin, por nuk e d?nuam apo kund?rshtuam at?. N? 1993 filluam t? diskutojm? ujdit? p?r t? sponsorizuar zhvillimin e Debian GNU/Linux. Po k?rkonim edhe t? bashk?punonim me persona q? po ndryshonin disa paketa GNU p?r p?rdorim me Linux. Donim t’i p?rfshinim ndryshimet e tyre n? qarkullimet standarde, q? k?shtu k?to paketa GNU t? mund t? funksiononin n? ?ast n?n nd?rthurje me Linux-in. Por shpesh ndryshimet qen? ad-hoc dhe t? pakalueshme gjetiu; p?r instalim kishin nevoj? t? pastroheshin.

Personat q? b?n? ndryshimet treguan pak interes p?r bashk?punim me ne. Nj?ri prej tyre, n? fakt, na tha se nuk i b?hej von? t? punonte me Projektin GNU sepse qe “p?rdorues i Linux-it”. ?ka na ra r?nd?, ngaq? personat q? kaluan paketat GNU edhe p?r sisteme t? tjer? p?rgjith?sisht donin t? punonin me ne p?r t’i pasur ndryshimet t? p?rfshira n? projektin ton?. Megjithat? k?ta persona, q? po zhvillonin nj? sistem i cili bazohej s? pari n? GNU, qen? grupi i par? (dhe, ende, praktikisht t? vetmit) q? s’d?shironin t? punonin me ne.

Qe kjo p?rvoj? q? na tregoi s? pari se kish persona q? po e quanin nj? version t? sistemit GNU “Linux”, dhe se ky ngat?rrim po err?sonte pun?n ton?. K?rkesa jon? p?r ta quajtur sistemin “GNU/Linux” ?sht? p?rgjigjja jon? p?r k?t? problem, dhe p?r probleme t? tjera t? shkaktuara nga em?rtimi i shtremb?r “Linux”.

Pse prit?t kaq gjat? p?rpara se t’u k?rkonit njer?zve t? p?rdorin emrin GNU/Linux? (#wait)

N? fakt, nuk prit?m. Rreth k?saj filluam t? diskutonim privatisht me zhvilluesit dhe shp?rndar?sit diku aty nga 1994, dhe kaluam n? fushat? publike m? 1996. Do t? vazhdojm? p?r aq koh? sa t? jet? e nevojshme.

A nuk do t? duhej q? em?rtimi i llojit GNU/em?r t? zbatohej te krejt programet q? jan? n?n GPL? (#allgpled)
Kurr? nuk u referohemi programeve individual? si “GNU/em?r”. Kur nj? program ?sht? paket? GNU, mund ta quajm? “em?r GNU”.

GNU, sistemi operativ, p?rb?het nga shum? programe t? ndryshme. Disa nga programet n? GNU qen? shkruar si pjes? e Projektit GNU ose dh?n? ve?an?risht p?r t?; k?to jan? paketat GNU, dhe ne shpesh p?rdorim “GNU” n? emrat e tyre.

?sht? n? dor?n e zhvilluesve t? nj? programi t? vendosin n?se duan ta kontribuojn? dhe ta b?jn? at? nj? paket? GNU. N?se keni zhvilluar nj? program dhe do t? donit t? jet? paket? GNU, ju lutemi, na shkruani <[email protected]>, q? t? mund ta vler?sojm? dhe t? vendosim n?se e duam.

Nuk do t? ishte e drejt? t? vihej emri GNU mbi ?do program individual q? ?sht? hedhur n? qarkullim n?n GPL. Po qe se shkruani nj? program dhe e hidhni n? qarkullim n?n GPL (Leja e P?rgjithshme Publike), kjo nuk do t? thot? q? e shkroi Projekti GNU ose q? e shkruat p?r ne. Fjala vjen, kerneli, Linux-i,qarkullon n?n GNU GPL, por Linusi nuk e shkrojti si pjes? t? Projektit GNU—e kreu pun?n n? m?nyr? t? pavarur. N?se di?ka nuk ?sht? paket? GNU, Projekti GNU nuk mund t? marr? dafinat p?r t?, dhe vendosja e “GNU”-s? te emri i saj do t? ishte e pasakt?.

N? kontrast me k?t?, e meritojm? hakun e p?rgjithsh?m p?r sistemin operativ GNU si t? t?r?, edhe pse jo p?r ?do program n? t?. Sistemi ekziston si sistem fal? vendosm?ris? dhe k?mb?nguljes son?, q? prej 1984-s, shum? vite para se t? fillonte Linux-i.

Sistemi operativ n?n t? cilin Linux-i u b? popullor qe n? thelb i nj?jt? me sistemin operativ GNU. Nuk qe krejt?sisht i nj?jt?, ngaq? pati tjet?r kernel, por n? pjes?n m? t? madhe qe i nj?jti sistem. Qe nj? variant i GNU-s?. Qe sistemi GNU/Linux.

Linux-i vazhdon t? p?rdoret s? pari n? derivate t? atij sistemi—n? versionet e sotme t? sistemit GNU/Linux. Ajo q? u jep k?tyre sistemeve identitetin e tyre ?sht? GNU-ja dhe Linux-i n? qend?r t? tyre, jo p?rjashtimisht Linux-i.

Meq? mjaft nga GNU-ja vjen prej Unix-it, mos do t? duhej q? GNU t’i jepte hakun Unix-it duke p?rdorur “Unix” te emri i vet? (#unix)
N? fakt, asgj? e GNU-s? nuk rrjedh prej Unix-it. Unix qe software pron?sor (dhe ende ?sht?), ndaj p?rdorimi i ?far?do kodi prej tij te GNU-ja do t? kish qen? i paligjsh?m. Kjo nuk ?sht? rast?si; kjo ?sht? arsyeja pse e zhvilluam GNU-n?: ngaq? duke p?rdorur Unix-in, ose cilindo nga sistemet e tjer? operativ? t? asaj kohe, nuk do t? kihej liri, na duhej nj? sistem i lir? p?r ta z?vend?suar at?. Nuk mund t? kopjonim programe, ose madje as pjes? t? tyre, nga Unix-i; gjith?ka duhej shkruar nga e para.

Asnj? rresht kodi te GNU nuk vjen prej Unix-it, por GNU-ja ?sht? sistem i p?rputhsh?m me Unix-in; ndaj, mjaft nga idet? dhe karakteristikat e GNU-s? vijn? prej Unix-it. Emri “GNU”, q? do t? thot? “GNU’s Not Unix”, ?sht? nj? m?nyr? gaztore p?r t’i dh?n? hak?n Unix-it p?r t?, n? vijim t? nj? tradite hacker-?sh p?r shkurtime rip?rs?rit?se q? zuri fill n? vitet ’70.

Shkurtimi i par? rip?rs?rit?s qe TINT, “TINT Is Not TECO”. Autori i TINT-it shkroi nj? tjet?r send?rtim t? TECO-s (kish nd?rkoh? mjaft t? till?, p?r sisteme t? ndrysh?m), por n? vend q? ta quante me nj? em?r t? zbeht? si “k?shtu-ose-ashtu TECO”, i shkoi n? mendje nj? em?r zbavit?s. (Ky ?sht? kuptimi p?r hacking: men?uri lojcake.)

Hacker-? t? tjer? e p?lqyen kaq shum? emrin sa filluan ta imitojn? stilin. U b? si tradit? q?, sa her? q? shkruanit nga e para nj? program q? qe i ngjash?m me ndonj? program ekzistues (le t? themi q? e kish emrin “Klever”), t’i jepnit nj? em?r shkurtim rip?rs?rit?s, t? till? si “MINK” p?r “MINK Is Not Klever”. N? po t? nj?jt?n frym? e quajt?m z?vend?simin ton? p?r Unix-in “GNU’s Not Unix”.

Historikisht, AT&T, q? krijoi Unix-in, nuk donte q? ndonj? t’i jepte hak?n duke p?rdorur “Unix” te emri i nj? sistemi t? ngjash?m, as edhe n? nj? sistem 99% t? kopjuar nga Unix. AT&T n? fakt pat k?rc?nuar se do t? padiste k?do q? do t’i jepte hak? AT&T-s? n? k?t? m?nyr?. Kjo ?sht? arsyeja pse versionet e ndryshme t? modifikuara t? Unix-it (t? t?r? pron?sor?, si Unix) pat?n emra krejt t? ndrysh?m q? s’e p?rfshinin “Unix”-in.

Mos do t? duhej t? thoshim nj?soj “GNU/BSD”? (#bsd)
Nuk i quajm? sistemet BSD (FreeBSD, etj.) sisteme “GNU/BSD”, ngaq? ai term nuk gjen vend te historia e sistemeve BSD.

Sistemi BSD qe krijuar nga UC Berkeley si software jo i lir?, n? vitet ’80, dhe kaloi i lir? n? fillim t? viteve ’90. ?far?do sistemi operativ q? ekziston sot ?sht?, thuajse me siguri, ose variant i sistemit GNU, ose ndonj? lloj sistemi BSD.

Njer?zit ndonj?her? pyesin n?se edhe BSD ?sht? variant i GNU-s?, si? ?sht? GNU/Linux. Jo, nuk ?sht?. Zhvilluesit e BSD-s? pat?n frym?zimin ta b?jn? kodin e tyre software t? lir? nga shembulli i Projektit GNU, dhe thirrje shprehimisht prej aktivist?sh t? GNU-s? i ndihmuan t’ia nisin pun?s, por kodi ka pak puqje me GNU-n?.

Sistemet BSD sot p?rdorin disa paketa GNU, ashtu si edhe sistemi GNU dhe variante t? tij p?rdorin disa programe BSD; sidoqoft?, marr? n? t?r?si, jan? dy sisteme t? ndrysh?m q? kan? b?r? p?rpara ndarazi. Zhvilluesit BSD nuk shkruan ndonj? kernel p?r t’ia shtuar sistemit GNU, ndaj nj? em?r i till? si GNU/BSD nuk do t’i shkonte gj?rave.

Lidhja mes GNU/Linux-it dhe GNU-s? ?sht? shum? e ngusht?, dhe p?r k?t? shkak emri “GNU/Linux” ?sht? i p?rshtatsh?m p?r t?.

Ka nj? version t? GNU-s? q? p?rdor nj? kernel nga NetBSD. Zhvilluesit e tij e quajn? “Debian GNU/NetBSD”, por “GNU/kernelofNetBSD” do t? ishte m? i sakt?, ngaq? NetBSD ?sht? nj? sistem i t?r?, jo thjesht kerneli. Ky nuk ?sht? nj? sistem BSD, ngaq? pjesa d?rrmuese e sistemit ?sht? e nj?jt? me sistemin GNU/Linux.

N?se i instaloj mjetet GNU n? Windows, mos do t? thot? q? po xhiroj nj? sistem GNU/Windows? (#othersys)
Jo n? t? nj?jtin kuptim q? n?nkuptojm? me “GNU/Linux”. Mjetet e GNU-s? jan? thjesht nj? pjes? e software-it GNU, i cili ?sht? thjesht nj? pjes? e sistemit GNU, dhe n?n ta prap? do t? kishit nj? tjet?r sistem operativ t? plot?, i cili nuk do t? kishte t? p?rbashk?t me GNU-n? as edhe nj? rresht kod. P?rmbledhtas, kjo ?sht? gjendje krejt tjet?r nga GNU/Linux.
A s’mund t? p?rdoret Linux-i pa GNU-n?? (#justlinux)
Linux-i p?rdoret m? vete, ose me programe t? tjer? t? vegj?l, n? disa pajisje. K?ta sisteme t? vegj?l software-i jan? shum? larg prej t? qenit sistem GNU/Linux. P?rdoruesit nuk i instalojn? ata n? PC-ra, fjala vjen, dhe mund edhe t? mos iu p?lqejn?. ?sht? e dobishme t? thuhet q? k?to pajisje xhirojn? thjesht Linux, p?r t? treguar se sa t? ndryshme jan? k?to platforma t? vogla nga GNU/Linux-i.
Sa p?rqind sistem GNU lypset q? nj? sistem t? jet? GNU/Linux? (#howmuch)
“Sa” ?sht? nj? pyetje pa kuptim, ngaq? sistemi GNU s’ka kufij t? p?rpikt?.

GNU-ja ?sht? nj? sistem operativ i mir?mbajtur nga nj? bashk?si. P?rfshin shum? m? tep?r gj?ra se thjesht paketa software GNU (p?r t? cilat kemi nj? list?), dhe njer?zit shtojn? vazhdimisht paketa. Pavar?sisht k?tyre ndryshimeve, mbetet ende sistemi GNU, dhe shtimi i Linux-it n? t? shpie te GNU/Linux. N?se p?rdorni nj? pjes? t? sistemit GNU, duke l?n? m?njan? pjes?n tjet?r, nuk ka ndonj? m?nyr? me mend p?r t? th?n? se “sa” p?rdor?t.

N?se e shohim ??shtjen n? nivel paketash, Linux ?sht? nj? paket? e r?nd?sishme e sistemit GNU/Linux. P?rfshirja e nj? pakete t? r?nd?sishme GNU mjafton p?r t? p?rligjur k?rkes?n ton? p?r p?rmendje t? barasvlershme.

A ka sisteme t? plot? Linux [sic] pa GNU-n?? (#linuxsyswithoutgnu)
Ka sisteme t? plot? q? p?rmbajn? Linux-in dhe jo GNU-n?; Androidi ?sht? nj? shembull. Por ?sht? gabim t? thirren k?ta sisteme “Linux”, nj?soj si? ?sht? gabim t? quhet GNU nj? sistem “Linux”.

Android-i ?sht? sistem shum? i ndrysh?m nga sistemi GNU/Linux — ngaq? k?ta t? dy kan? shum? pak kod t? p?rbashk?t. N? fakt, e vetmja gj? q? kan? t? p?rbashk?t ?sht? Linux-i.

N?se e quani sistemin e plot? GNU/Linux “Linux”, keni p?r t? par? se do t’ju nevojitet t? thoni gj?ra t? tilla si, “Android p?rmban Linux, por s’?sht? Linux, ngaq? s’ka librarit? dhe mjetet e zakonshme Linux [sic] [duke n?nkuptuar sistemin GNU]”.

Android-i p?rmban aq Linux, sa GNU/Linux-i. Ajo ?ka nuk ka, ?sht? sistemi GNU. Android-i e z?vend?son at? me software Google q? funksion goxha ndryshe. Ajo ?ka e b?n Android-in t? ndrysh?m nga GNU/Linux-i ?sht? mungesa e GNU-s?.

?sht? e sakt? t? thuhet “p?rdor Linux”, n?se b?het fjal? p?r p?rdorim t? GNU/Linux-it dhe t? Android-it? (#usegnulinuxandandroidlinuxsyswithoutgnu)
Aspak. Ky p?rdorim ?sht? kaq problematik sa q? njer?zit s’do t? kuptojn? dometh?nien e synuar.

Publikut do t’i duket shum? e ?uditshme t? flitet p?r p?rdorim t? Android-it si “p?rdorim t? Linux-it”. ?sht? si t? bisedohet me dik?, dhe mandej t? thuhet se biseduat me zorr?t apo me sistemin e frym?marrjes s? atij personi.

Publiku do ta kuptoj? iden? e “t? p?rdorurit t? Linux-it” kur ?sht? v?rtet GNU/Linux, p?rmes keqkuptimit t? r?ndomt?: duke e menduar krejt sitemin si “Linux”.

P?rdorimi i Android-it dhe p?rdorimi i GNU/Linux-it jan? t?r?sisht t? ndrysh?m, aq t? ndrysh?m sa ngarja e nj? makine dhe l?vizja me nj? bi?iklet?. Fakti q? dy t? par?t p?rmbajn? Linux ?sht? pa r?nd?si p?r p?rdorimin e tyre, ashtu si fakti q? nj? makin? dhe nj? bi?iklet? jan? struktura metalike nuk ndikon n? p?rdorimin e k?tyre t? dyjave. N?se doni t? flisni mbi p?rdorimin e makinave dhe bi?ikleta, s’do t? flisnit rreth “ngarje objektesh metalike” — ve? n? b?fshi loj?ra me lexuesit. Do t? thoshit, “p?rdorim makinash dhe bi?ikletash”. Po nj?soj, rruga e q?ruat p?r t? folur rreth p?rdorimit t? GNU/Linux-it dhe Android-it ?sht? t? thuhet “p?rdorimi i GNU/Linux-it dhe Android-it”.

Pse t? mos thirret sistemi “Linux”, sido qoft?, dhe t’i m?shohet rolit t? Linus Torvalds-it si simbol p?r bashk?sin? ton?? (#helplinus)
Linus Torvalds ?sht? “posteri” (fjal? e zgjedhur nga tjet?rkush, jo nga ne) p?r q?llimet e tij, jo tonat. Synimi i tij ?sht? ta b?j? sistemin m? popullor, dhe beson se vlera e k?tij p?r shoq?rin? q?ndron thjesht te p?rpar?sit? praktike q? ofron: fuqia e tij, q?ndrueshm?ria dhe gjetja e tij leht?sisht. Ai nuk ka e mbrojtur kurr? lirin? p?r t? bashk?punuar si nj? parim etik, e prandaj publiku s’e lidh emrin e “Linux-it” me at? parim.

Linusi e deklaron publikisht mospajtimin e tij me idealet e l?vizjes p?r software t? lir?. Ai, gjat? pun?simit t? tij, ?sht? marr? p?r shum? vjet me software jo t? lir? (dhe e ka th?n? k?t? faqe nj? audience t? gjer? gjat? nj? takimi n? “Linux”World), dhe u ka b?r? ftes? publikisht zhvilluesve pasues t? Linux-it, kernelit, t? p?rdorin software jo t? lir? p?r t? punuar mbi t? s? bashku. Shkon edhe m? tej, dhe p?r?mon njer?zit q? k?shillojn? se inxhinier?t dhe shkenc?tar?t duhet t? shqyrtojn? pasojat shoq?rore t? vepr?s s? tyre teknike—duke hedhur tej k?shtu m?simet q? shoq?ria ka marr? nga krijimi i bomb?s atomike.

Nuk ka asgj? gabim te t? shkruarit e nj? programi t? lir? p?r t? m?suar dhe p?r t’u zbavitur; kerneli q? shkroi Linus p?r arsye t? tilla qe kontribut i r?nd?sish?m te bashk?sia jon?. Por ky lloj motivimi nuk ?sht? arsyeja pse ekziston sistemi krejt?sisht i lir?, GNU/Linux, dhe as e sigurojn? lirin? ton? n? t? ardhmen. Publiku lypset ta dij? k?t?. Linusi ka t? drejt? t? promuovoj? idet? e tija; megjithat?, njer?zit duhet t? jen? t? nd?rgjegjsh?m q? sistemi operativ n? fjal? buron prej idealeve t? liris?, jo prej pik?pamjeve t? tij.

A mos jemi gabim q? e etiketojm? vepr?n e Linus Torvalds-it si GNU? (#claimlinux)
Do t? ishte gabim, ndaj k?t? nuk e b?jm?. Vepra e Torvalds-it ?sht? Linux-i, kerneli; ne b?jm? kujdes q? t? mos ia veshim at? vep?r Projektit GNU ose ta etiketojm? si “GNU”. Kur flasim p?r krejt sistemin, emri “GNU/Linux” i jep atij nj? pjes? t? hak?s.
A pajtohet Linus Torvalds q? Linux-i ?sht? thjesht nj? kernel? (#linusagreed)

Ai e pranoi k?t? n? ato fillime. Sh?nimet e versionit p?r Linux-in m? t? hersh?m thon?, “Shumica e mjeteve t? p?rdorura me linux-in jan? software GNU dhe gjenden n?n GNU copyleft. K?to mjete nuk jan? pjes? e shp?rndarjes - pyetm?ni mua (ose GNU-n?) p?r m? tep?r t? dh?na”.

Pse t? mos p?rfundohet kerneli GNU Hurd, t? hidhet n? qarkullim sistemi GNU si nj? i t?r?, dhe t? harrohet ??shtja se ?far? t? quhet GNU/Linux? (#finishhurd)
Do t? donim t? na jepej haka p?r sistemin operativ GNU, pavar?sisht se me ?far? kerneli ?sht? p?rdorur.

Ta b?sh GNU Hurd-in t? funksionoj? paq, sa t? konkurroj? me Linux-in do t? ishte pun? shum? e madhe, dhe nuk ?sht? qartazi e domosdoshme. E vetmja gj?, e gabuar nga ana etike me Linux-in si kernel ?sht? p?rfshirja e “blob”-eve firmware; zgjidhja m? e mir? e k?tij problemi ?sht? zhvillimi i z?vend?simeve t? lira p?r blob-e.

Beteja ?sht? tashm? e humbur—shoq?ria e ka vendosur dhe ne nuk mund ta ndryshojm?, madje pse duhet ?uar mendja atje? (#lost)
Kjo nuk ?sht? betej?, ?sht? fushat? edukimi. Se si t? quhet nj? sistem nuk ?sht? nj? vendim i vet?m, q? t? merret n? nj? ?ast nga “shoq?ria”: ?do person, ?do organiz?m, mund t? vendos? cilin em?r t? p?rdor?. Nuk i b?ni dot t? tjer?t t? thon? “GNU/Linux”, por mund t? vendosni ta quani sistemin “GNU/Linux” ju vet?—e duke b?r? k?shtu, do t? ndihmoni t? edukohen t? tjer?t.
Shoq?ria e ka vendosur dhe ne nuk mund ta ndryshojm?, ndaj sa para b?n, edhe po t? them “GNU/Linux”? (#whatgood)
Nuk b?het fjal? p?r gjendje krejt-ose-hi?: pamje t? sakta dhe t? pasakta shp?rndahen pak a shum? nga njer?z t? ndrysh?m. N?se e quani nj? sistem “GNU/Linux”, do t’i ndihmoni t? tjer?t t? m?sojn? historin? e v?rtet? t? sistemit, origjin?n dhe shkakun q? e polli. Nuk mund ta ndreqni keqem?rtimin kudo vet?, m? shum? se sa mundemi ne, por mund t? ndihmoni. Sikur vet?m ca qindra vet? t’ju shohin duke p?rdorur termin “GNU/Linux”, i bie t? keni edukuar nj? num?r dometh?n?s njer?zish p?rmes shum? pak p?rpjekjeje. Dhe ca prej tyre do ta shpien ndreqjen edhe te t? tjer?.
A nuk do t? ishte m? mir? t? quhej sistemi “Linux” dhe t’u m?sohej njer?zve origjina e nj?mendt? e tij, p?rmes nj? shpjegimi dhjet?minut?sh? (#explain)
N?se na ndihmoni duke u shpjeguar t? tjer?ve n? k?t? m?nyr?, e vler?sojm? mundimin tuaj, por kjo nuk ?sht? metoda m? e mir?. Nuk ?sht? aq e efektshme sa em?rtimi e sistemit “GNU/Linux”, dhe ua harxhon koh?n n? m?nyr? t? paefektshme.

?sht? e paefektshme sepse nuk ka p?r t’u qart?suar, dhe me siguri nuk ka p?r t’u p?rhapur. Disa nga njer?zit q? d?gjojn? shpjegimin tuaj do t’i v?n? veshin, dhe mund t? p?rvet?sojn? p?rfytyrimin e sakt? t? origjin?s s? sistemit. Por si zor t’ua p?rs?risin shpjegimin t? tjer?ve, kurdo q? vjen fjala te sistemi. Ka gjasa q? do ta quajn? “Linux”. Pa e dashur v?rtet, do t? ndihmojn? n? p?rhapjen e p?rfytyrimit t? pasakt?.

?sht? e paefektshme sepse merr shum? koh?. T? thuash e t? shkruash “GNU/Linux” do t? hante vet?m pak sekonda n? dit?, jo minuta, ndaj arrini t? p?rfshini shum? m? tep?r njer?z n? k?t? m?nyr?. B?rja e dallimit mes Linux-it dhe GNU/Linux-it kur shkruani dhe flisni ?sht? me t?r? mend rruga m? e leht? p?r t? ndihmuar Projektin GNU efektivisht.

Ca persona qeshin me ju kur u k?rkoni ta quajn? sistemin GNU/Linux. Pse ia n?nshtroni veten k?tij trajtimi? (#treatment)
Thirrja e sistemit “Linux” priret t’u jap? njer?zve nj? p?rfytyrim t? gabuar t? historikut t? sistemit dhe t? shkaqeve q? e poll?n. Njer?zit q? qeshin me k?rkes?n ton? ka gjasa t? ken? marr? k?t? p?rfytyrim t? gabuar—mendojn? se puna jon? u b? nga Linusi, ndaj qeshin kur u k?rkojm? t? na jepet haka. Sikur ta dinin t? v?rtet?n, ka gjasa se nuk do t? qesheshin.

Pse i hyjm? rrezikut t? b?rjes s? nj? k?rkese q? ndonj?her? i b?n njer?zit t? tallen me ne? Ngaq? shpesh sjell p?rfundime t? dobishme q? i ndihin Projektit GNU. Do t? rrezikojm? abuzimin e pamerituar, vet?m synimi yn? t? arrihet.

Po qe se shihni t? ndodh? nj? situat? kaq ironikisht e padrejt?, ju lutemi, mos rrini e b?ni sehir. Ju lutemi, tregojuni njer?zve q? tallen historin? e v?rtet?. Kur t? shohin pse k?rkesa ?sht? e p?rligjur, ata q? kan? pak mend do t? reshtin s? qeshuri.

Ca persona ju d?nojn? kur u k?rkoni ta quajn? sistemin GNU/Linux. A nuk humbni duke i b?r? ata t? huaj? (#alienate)
Jo dhe aq. Njer?zit q? nuk e vler?sojn? rolin ton? n? zhvillimin e sistemit ka pak gjasa t? b?jn? p?rpjekje dometh?n?se p?r t? na ndihmuar. N?se b?jn? pun? q? ?on p?rpara synimet tona, t? tilla si hedhje n? qarkullim software-i t? lir?, ka gjasa t? ndodh? p?r shkaqe t? tjera pa lidhje, jo se ua k?rkuam ne. Nd?rkoh?, duke u m?suar t? tjer?ve t’i japin hak?n e pun?s son? dikujt tjet?r, po minojn? aft?sin? ton? t? rekrutojm? ndihm? nga t? tjer?t.

Nuk ka kuptim t? shqet?sohemi se mos na largohen njer?z q? jan? tashm?, m? s? shumti, mosbashk?punues, dhe ?sht? vet?mposhtje t? t?rhiqesh nga ndreqja e nj? problemi t? madh nga frika se mos zem?rohen njer?zit q? e mbajn? at? gjall?. Prandaj do t? vazhdojm? t? p?rpiqemi ta ndreqim keqem?rtimin.

Pavar?sisht nga sa keni kontribuar, a ?sht? e ligjshme t? riem?rtohet sistemi operativ? (#rename)
Nuk po riem?rtojm? ndonj? gj?; kemi qen? duke e thirrur k?t? sistem “GNU” q? kur e b?m? t? ditur m? 1983. Njer?zit q? provuan ta riem?rtojn? n? “Linux”, nuk duhej t? kishin b?r? ashtu.
A s’?sht? gabim t? detyrohen njer?zit ta quajn? sistemin “GNU/Linux”? (#force)
Do t? qe gabim t? detyrohen, dhe as provojm?. Ne e quajm? sistemin “GNU/Linux”, dhe ju k?rkojm? t? b?ni nj?soj.
Pse t? mos paditen njer?zit q? e quajn? krejt sistemin “Linux”? (#whynotsue)
Nuk ka rrethana ligjore p?r t’i paditur, por meq? besojm? n? lirin? e fjal?s, nuk do t? donim ta b?nin, sido q? t? qe. Ne u k?rkojm? njer?zve ta quajn? sistemin “GNU/Linux” ngaq? kjo ?sht? gj?ja e drejt? q? duhet b?r?.
A nuk do t? duhej t? vendosnit di?ka te GNU GPL p?r t’u k?rkuar njer?zve ta quajn? sistemin “GNU”? (#require)
Q?llimi i GNU GPL-s? ?sht? t? mbroj? lirin? e p?rdoruesit nga ata q? do t? krijonin versione pron?sore t? software-it t? lir?. Nd?rkoh? q? ?sht? e v?rtet? q? ata q? e quajn? sistemin “Linux” shpesh b?jn? gj?ra q? e kufizojn? lirin? e p?rdoruesit, t? tilla si paketim software-i jo t? lir? n? sistemin GNU/Linux ose madje edhe zhvillim software-i jo t? lir? p?r q?llime t? tilla, akti i thjesht? i em?rtimit t? sistemit “Linux” nuk u mohon, n? vetvete, p?rdoruesve lirin? e tyre. Duket jo e p?rshtatshme ta b?sh GPL-n? t? kufizoj? se ?’em?r mund t? p?rdoret p?r sistemin.
Meq? kund?rshtuat domosdoshm?rin? e p?rmendjes s? Universitetit t? Kalifornis? sipas lejes origjinale BSD, a nuk ?sht? hipokrizi t? k?rkohet p?rmendja e projektit GNU? (#BSDlicense)
Do t? ishte hipokrizi t? b?hej emri GNU/Linux domosdoshm?ri licence, dhe as nuk duam. Ne vet?m k?rkojm? q? ju t? na jepni hakun q? meritojm?.

Ju lutemi, mbani sh?nim q? ka t? pakt?n dy licenca t? ndryshme BSD. P?r hir t? qart?sis?, ju lutemi, mos p?rdorni termin “licenc? BSD” pa specifikuar se p?r cil?n b?het fjal?.

Meq? d?shtuat t? vendosnit di?ka te GNU GPL-ja, p?r t’u k?rkuar njer?zve ta quajn? sistemin “GNU”, mir? t’ju b?het; pse ankoheni tani? (#deserve)
Pyetja n?nkupton nj? parakusht t? p?rgjithsh?m etik deri diku t? debatuesh?m: q?, n?se njer?zit nuk ju detyrojn? t’i trajtoni pa hile, e keni tag?r t? p?rfitoni prej tyre sa t? doni. Me fjal? t? tjera, merr t? mir?qen? q? forca t? jep t? drejt?.

Shpresojm? se nuk pajtoheni me k?t? parakusht, nj?soj si ne.

Mos do t? ishte m? mir? t? mos i dilnit kund?r asaj ?ka shum? vet? e besojn?? (#contradict)
Nuk mendojm? se duhet t? merremi me grupe t? m?dhenj njer?zish ngaq? k?ta jan? ngat?rruar. Shpresojm? q? edhe ju do t? vendosni q? e v?rteta ?sht? e r?nd?sishme.

Nuk do t? mundnim kurr? t? zhvillonim nj? sistem operativ t? lir? pa mohuar s? pari bes?tytnin?, t? kultivuar nga shum? njer?z, q? software-i pron?sor ?sht? i ligjsh?m dhe i pranuesh?m.

Meq? shum? vet? e quajn? “Linux”, a e b?n kjo t? sakt?? (#somanyright)
Nuk besojm? se popullariteti i nj? gabimi e shnd?rron at? n? nj? t? v?rtet?.
A s’?sht? m? mir? t? quhet sistemi me emrin q? e njohin shumica e p?rdoruesve? (#knownname)
P?rdoruesit nuk ?sht? se jan? t? paaft? t? nx?n?. Meq? “GNU/Linux” p?rfshin “Linux”, do ta kuptojn? se p?r ?far? po flisni. N?se me raste shtoni “(referuar shpesh si “Linux”)”, do ta kuptojn?.
Mjaft vet? jan? t? ndjesh?m mbi ?ka ?sht? e leverdishme apo se kush po fiton, jo rreth argumenteve t? drejt? apo t? gabuar. A nuk mund ta p?rthithni mb?shtetjen e tyre p?rmes nj? rruge tjet?r? (#winning)
T? b?sh kujdes vet?m p?r ?ka t? leverdis, ose p?r k? po fiton, ?sht? trajtim i pamoral i jet?s. Software-i jo i lir? ?sht? nj? shembull i k?tij trajtimi t? pamoralsh?m dhe lul?zon mbi t?. Ndaj p?r ne do t? ishte vet?mposhtje t’i p?rulemi k?tij trajtimi, par? n? perspektiv? afatgjat?. Ne do t? vazhdojm? t? flasim me termat e t? sakt?s dhe t? gabuar?s.

Shpresojm? t? jeni nj? prej atyre p?r t? cil?t e sakta dhe e gabuara kan? r?nd?si.

SIP?R

[Logo FSF-je] “The Free Software Foundation (FSF) ?sht? nj? ent jofitimprur?s me nj? mision mbar?bot?ror: promovimin e liris? s? p?rdoruesit t? kompjuterit. Ne mbrojm? t? drejtat e krejt p?rdoruesve t? software-it.”

B?HUNI PJES? SHITORE

招财蟾蜍APP 大透乐开奖结果查询 快乐赛车玩法 单机麻将下载免费版手机版 喜乐彩 天津快乐十分前三组遗漏 浙江快乐彩走势图 斯诺克比赛比分直播 澳洲幸运5开奖 广东11选5开奖走 北京酒店小姐按摩 内蒙古11选5走势图 黑龙江体彩 11选五查询结果 快乐十分云南开奖结 广西快乐双彩复式表 如何判断一个股票涨跌 南京红灯区哪里最多